Cây gì nuôi ong dú ở Bạc Liêu: nhãn cổ và rừng mặn

Bạc Liêu cũ nay thuộc tỉnh Cà Mau. Vùng này có một thứ khá riêng ở miền Tây: những vườn nhãn cổ trồng trên giồng cát ven biển, nhiều cây cả trăm năm tuổi, thân to xoắn, tán rộng.

Ngoài nhãn cổ thì đây là vùng lúa tôm, muối, và rừng ngập mặn. Câu hỏi thực tế: cây nào trong đó nuôi được đàn ong dú?

Nhãn cổ trên giồng cát

Giồng cát là dải đất cao chạy song song bờ biển, thoát nước tốt, và người xưa trồng nhãn trên đó. Vườn nhãn cổ có ba điểm hợp với ong dú.

Cây già có bọng. Thân cây cả trăm tuổi thường có hốc, có khe vỏ. Đó chính là chỗ loài này tự chọn làm tổ khi được chọn, và cũng là dấu cho biết môi trường ổn định.

Tán rộng, rợp mà không tối om. Che được nắng chiều gay gắt của vùng ven biển, nhưng vẫn có nắng sớm lọt xuống để thùng khô sương đêm.

Đất giồng cao ráo. Không ngập, không ẩm thường trực như vùng trũng, nên ít lo mốc trong thùng hơn miệt vườn mương liếp.

Điểm cần biết: nhãn ra hoa theo vụ, nên đó là đợt mạnh chứ không phải nguồn quanh năm. Phần đỡ đàn hằng ngày vẫn là cây vườn nhà quanh đó.

Rừng ngập mặn ven biển

Dải ven biển Đông Hải, Hoà Bình có mắm, đước, và cây chịu mặn. Chúng đều có hoa, và là nguồn ổn định qua các năm vì rừng ngập mặn không bị chuyển đổi như vườn trên bờ.

Nhưng vùng ngập mặn có một yêu cầu tuyệt đối: nước ngọt. Mặt nước quanh đó mặn hoặc lợ, mà đàn cần nước ngọt để uống và làm mát tổ. Không có nguồn ngọt trong bán kính bay thì đàn không bao giờ lên nổi, và đây là ca mất đàn âm thầm nhất ở vùng này.

Ba việc của vùng ven biển

Nước ngọt. Một khạp hứng nước mưa có nắp, đặt cạnh thùng, thả vật nổi cho ong đậu. Việc nhỏ nhất nhưng quyết định nhất ở đây.

Chắn gió biển. Gió gần như quanh năm. Đặt sau nhà, sau rặng dừa, sau hàng rào kín; cửa tổ quay về hướng khuất gió.

Chống ăn mòn. Hơi muối ăn đinh vít và bản lề nhanh. Dùng gỗ dày, ít chi tiết kim loại, kiểm tra định kỳ.

Nhịp mùa: mặn và mưa

Mùa khô từ khoảng tháng 12 tới tháng 4, mặn vào sâu, nắng gắt, nguồn nước ngọt khan. Đây là quãng khó nhất, và là quãng tuyệt đối không lấy mật.

Mùa mưa từ khoảng tháng 5 tới tháng 11, nước ngọt trở lại, cây hồi và ra hoa. Đây là quãng đàn lên quân, hợp để tách đàn khi đàn đã kín tổ.

Kỳ vọng

Vùng này nuôi được ở quy mô vườn nhà, tốt nhất là ở dải giồng cát có nhãn cổ và vườn tạp. Nguồn hoa mỏng hơn miệt vườn ven sông lớn, nên một tổ thường nằm ở nửa dưới của khoảng ba phần mười tới một lít rưỡi mỗi năm.

Bù lại, mật ở đây gắn được với câu chuyện riêng: vùng nhãn cổ trăm năm và rừng ngập mặn ven biển. Với mặt hàng hiếm bán theo câu chuyện thì đó là lợi thế thật.