Bắc Kạn nhiều rừng thì nuôi ong dú tốt? Không đơn giản

Bắc Kạn cũ nay thuộc tỉnh Thái Nguyên. Đây là một trong những tỉnh có tỉ lệ che phủ rừng cao nhất nước, có hồ Ba Bể, rừng Na Hang - Ba Bể, quýt, hồng không hạt, dẻ.

Nhiều rừng thì nhiều hoa, nhiều hoa thì nuôi ong tốt — suy luận đó nghe hợp lý và là suy luận sai phổ biến nhất về vùng này. Ba lý do.

Lý do một: rừng xa thì đàn không tới được

Ong dú chỉ kiếm ăn trong bán kính khoảng ba tới năm trăm mét quanh thùng. Con số này nhỏ tới mức nó làm vô hiệu mọi thống kê cấp tỉnh.

Một tỉnh có bảy mươi phần trăm diện tích là rừng, nhưng nếu nhà cách bìa rừng hai cây số thì với đàn ong, rừng đó không tồn tại. Cái quyết định là vòng tròn nửa cây số quanh thùng có gì — và ở vùng núi, quanh nhà thường là ruộng, vườn nhỏ và đồi keo.

Nên câu hỏi đúng không phải "tỉnh này nhiều rừng không" mà là "trong bán kính bốn trăm mét quanh chỗ tôi định đặt thùng có bao nhiêu loại cây ra hoa".

Lý do hai: rừng trồng khác rừng tự nhiên

Phần lớn diện tích "rừng" ở nhiều vùng là rừng trồng — keo, mỡ, bồ đề — trồng để lấy gỗ, khai thác theo chu kỳ. Rừng keo thuần với con ong gần như là vùng trống: ít loài, ít hoa, và bị chặt trắng theo chu kỳ.

Rừng tự nhiên còn lại ở Ba Bể, Na Hang thì khác hẳn: nhiều loài, nhiều tầng, ra hoa rải rác quanh năm. Nhưng đó là khu bảo tồn, và nhà dân thường không nằm ngay bìa.

Lý do ba: mùa đông vẫn là mùa đông

Đây là lý do lớn nhất và nguồn hoa không bù được. Bắc Kạn là vùng núi phía bắc, mùa đông rét đậm kéo dài, vùng cao có sương muối.

Ong dú là loài nhiệt đới. Dù quanh nhà có cả một khu rừng đầy hoa thì mùa đông đàn cũng không ra ngoài được — nó sống bằng dự trữ. Nguồn hoa dồi dào giúp đàn tích dự trữ vào mùa ấm; phần còn lại phụ thuộc vào chỗ đặt và việc người nuôi có lấy mật cuối năm hay không.

Vậy nuôi được không

Được ở quy mô vườn nhà, tại các thung lũng thấp và ấm nhất trong vùng — nơi trồng được chuối, mít, quýt và cây ăn trái ra trái đều. Không phải vùng để làm nghề.

Ba việc quen thuộc: đàn đủ dự trữ trước tháng 11 nên không lấy mật từ tháng 8; đặt sát tường nhà hướng nam hoặc dưới mái hiên khuất gió bắc; che mưa phùn mà không bọc kín thùng.

Và bắt đầu bằng một hai thùng, mua vào mùa xuân từ người nuôi ở miền Bắc, để xem đàn qua mùa đông đầu tiên thế nào trước khi tính nhiều hơn.

Cái vùng này thật sự có

Là rừng tự nhiên còn khá và nghề ong bản địa lâu đời — nhưng của các loài ong khác, không phải ong dú. Mật ong rừng Ba Bể, mật ong của người vùng cao đều là sản phẩm thật có giá trị riêng.

Người ở đây muốn theo nghề ong dú nghiêm túc thì nên biết rằng mình đang chọn một loài không thuộc về vùng này, và điều chỉnh kỳ vọng cho đúng ngay từ đầu — thay vì đổ lỗi cho kỹ thuật khi đàn không lên như đọc trên mạng.