Một năm nuôi ong dú ở Bắc Giang: nhịp của vùng vải

Bắc Giang cũ nay thuộc tỉnh Bắc Ninh, và trung tâm hành chính của tỉnh mới đặt ở phía Bắc Giang. Đây là thủ phủ vải thiều, với Lục Ngạn nổi tiếng cả nước, cộng thêm cam, bưởi, na và rừng ở Yên Thế, Sơn Động.

Vụ hoa vải là đợt nguồn hoa mạnh nhất trong năm ở đây. Nhưng cả năm của đàn ong lại xoay quanh chuyện khác — và hiểu điều đó quyết định đàn sống hay không.

Vì sao chỉ có một cửa sổ để tách đàn

Đàn tách ra là đàn yếu đi trong vài tháng đầu, cả đàn mẹ lẫn đàn con đều phải xây lại và lên quân.

Tách vào tháng 8, tháng 9 nghĩa là hai đàn non bước vào mùa đông trong tình trạng yếu nhất. Đó gần như là quyết định mất đàn, chỉ chưa thấy ngay.

Cửa sổ an toàn là khoảng tháng 5 tới tháng 7 — đủ sớm để cả hai đàn có mấy tháng nắng ấm hồi phục và tích dự trữ trước khi rét về.

Đừng trông cả năm vào hoa vải

Vải trổ trong vài tuần. Với đàn ong dú ở lại một chỗ quanh năm, đó là một đợt mạnh chứ không phải nguồn cả năm.

Cái đỡ đàn suốt phần còn lại là những thứ nhỏ: cam, bưởi, na, chuối, nhãn, cây bờ đồi, cỏ hoa, và vườn tạp quanh nhà. Vườn vải thuần dọn sạch cỏ, không có cây xen, thì mười tháng trong năm là vùng trống với con ong.

Người nuôi lâu ở vùng này thường giữ một dải cỏ hoa ở bờ lô hoặc một góc vườn không đụng tới — việc gần như không tốn gì mà đổi lại đáng kể.

Chỗ đặt: vườn đồi trống gió, làng thì kín hơn

Vườn vải trên đồi thoáng và nắng, tán thấp, ít cây cao che. Mùa hè thì thùng dễ quá nóng, mùa đông thì hứng trọn gió bắc.

Chỗ nên chọn: chân đồi thay vì sườn hay đỉnh; sát bờ rào có cây dày; hoặc trong vườn nhà gần khu dân cư, nơi có tường và công trình chắn gió.

Mùa đông thì làng có lợi thế rõ: tường nhà giữ nhiệt, nhà cửa chắn gió, và chủ nhà đi qua mỗi ngày nên phát hiện bất thường sớm. Nhiều người ở vùng này chọn nuôi trong vườn nhà quanh năm, chấp nhận nguồn hoa vừa phải để đổi lấy an toàn qua đông.

Vụ vải và lịch chăm sóc vườn

Vải thiều được chăm kỹ, nhất là giai đoạn ra hoa đậu quả — đúng lúc đàn ong hoạt động mạnh nhất. Cách sống chung: đặt thùng ở rìa vườn thay vì giữa vườn, nắm lịch xử lý của vườn nhà và vườn kế bên, và đóng cửa tổ trong buổi phun rồi mở lại hôm sau.

Nói thật về sản lượng

Một tổ cho khoảng ba phần mười tới một lít rưỡi mật mỗi năm, và ở vùng có mùa đông thì phần lớn đàn nằm ở nửa dưới. Mỗi năm đàn chỉ có khoảng bốn năm tháng thật sự thuận.

Đây là nghề phụ hợp với người đã có vườn, không phải nghề tính bằng sản lượng. Bù lại, vùng này có thương hiệu nông sản mạnh và gần Hà Nội nên đầu ra thuận.