Đặt thùng ong dú ở Ba Tri: giữa ruộng lúa và vườn dừa

Ba Tri nằm ở dải ven biển Bến Tre cũ, nay thuộc Vĩnh Long. Ba kiểu đất chính: ruộng lúa ở giữa, vườn dừa quanh các làng, và rừng phòng hộ ven biển.

Với đàn ong dú, ba kiểu đó khác nhau rõ tới mức chọn đúng chỗ gần như là toàn bộ công việc.

Ruộng lúa: rộng nhưng trống

Lúa thụ phấn nhờ gió, hoa không có mật hấp dẫn ong. Cánh đồng vài trăm hecta với đàn ong dú gần như là vùng trống hoàn toàn.

Người mới thấy đồng rộng thoáng nên hay đặt thùng ra đó cho sạch sẽ. Kết quả: đàn vừa không có nguồn hoa, vừa không có gì che nắng che gió, lại nằm gần nơi xử lý đồng ruộng nhất.

Vườn dừa quanh làng: chỗ nên chọn

Dừa trưởng thành ra buồng liên tục nên gần như tháng nào cũng có hoa. Cộng chuối, mít, xoài, hàng rào cây và cây bờ mương trong làng, đó là phần nền nuôi đàn quanh năm.

Thêm hai lợi thế: nhà cửa và rặng dừa chắn gió biển, và chủ nhà đi qua mỗi ngày nên thấy bất thường sớm.

Chỗ đặt cụ thể: giữa mặt liếp hoặc trên nền cao, kê cao ngang tầm hông trở lên, dưới tán có nắng sớm lọt xuống. Tránh sát bờ mương vì ẩm liên tục dễ gây mốc trong thùng, và tránh đặt ngay dưới hình chiếu tán của cây dừa già vì bẹ rơi.

Rừng phòng hộ ven biển: nguồn ổn định, kèm điều kiện

Dải phi lao và cây chịu mặn ven biển có hoa, và ổn định qua các năm vì không bị chuyển đổi.

Nhưng gió ở đó rất mạnh, và nước quanh đó mặn hoặc lợ. Nếu đặt gần thì phải có vật chắn gió thật tốt và một khạp nước ngọt cạnh thùng.

Thực tế, chỗ hợp lý hơn là trong làng phía sau dải rừng: vẫn hưởng được nguồn hoa của rừng nhờ bán kính bay vài trăm mét, mà tránh được gió trực diện.

Nước ngọt: việc phải làm ở dải ven biển

Mùa khô mặn vào sâu, mương quanh nhà nhiễm mặn, và trong bán kính bay có thể không còn nguồn ngọt nào. Đàn cần nước để uống và làm mát tổ; thiếu thì suy dần qua nhiều tháng mà không có dấu hiệu rõ.

Một lu hoặc khạp hứng nước mưa có nắp, đặt cạnh thùng, thả vật nổi cho ong đậu. Nhà vùng này vốn đã trữ nước mưa nên chỉ cần chừa một phần.

Nhịp mùa

Mùa khô mặn khoảng tháng 2 tới tháng 5 là quãng khó nhất: không lấy mật, giữ nước đầy, che nắng chiều.

Mùa mưa từ tháng 5 tới tháng 11 là quãng hồi, hợp để tách đàn khi đàn kín tổ.

Một lưu ý về lúa

Dù ruộng lúa không cho nguồn hoa, nó vẫn ảnh hưởng tới đàn qua hoạt động xử lý đồng ruộng. Nên tránh đặt thùng ở rìa giáp ruộng — đặt sâu vào trong làng thì đàn vẫn hưởng nguồn hoa của vườn mà xa được phần rủi ro.