Ayun Pa nắng nóng khô hạn, nuôi ong dú được không?

Ayun Pa nằm ở thung lũng hạ lưu sông Ba, phía đông nam Gia Lai. Khác với cao nguyên Pleiku mát mẻ, đây là vùng trũng nóng và khô vào loại nhất Tây Nguyên: nắng gắt, mưa ít, cây bụi chịu hạn trên các sườn đồi.

Câu trả lời ngắn: nuôi được, và nhiệt độ thì rất hợp. Nhưng ở đây nước và bóng che quyết định tất cả.

Điểm thuận: không có mùa lạnh

Ong dú là loài nhiệt đới. Ở vùng trũng nóng như Ayun Pa, đàn không bao giờ phải trải qua đợt rét nào — khác hẳn cao nguyên Pleiku chỉ cách đó không xa nhưng đêm mùa khô lạnh rõ.

Nghĩa là bài toán ở đây không phải chống lạnh mà là chống khô.

Nước: việc số một

Đàn ong dú cần nước không chỉ để uống mà còn để làm mát tổ trong ngày nắng gắt. Ở vùng ẩm thì chuyện này tự giải quyết.

Ở đây, mùa khô kéo dài và suối cạn, nhiều tháng trong năm có thể không còn vũng nước nào trong bán kính bay. Đàn không chết ngay mà suy dần: ong đi xa hơn, tốn sức hơn, tổ không hạ nhiệt được, quân giảm.

Một khay hoặc khạp nước nông, có nắp che bớt bốc hơi, thả vật nổi cho ong đậu, đặt cạnh chỗ đặt thùng và duy trì quanh năm. Đây là việc quan trọng hơn mọi kỹ thuật khác ở vùng khô.

Bóng che: tán cây thật

Nắng ở đây gắt và mặt đất khô phản nhiệt lên. Thùng đặt chỗ trống nóng cả từ trên xuống lẫn từ dưới hắt lên.

Dấu hiệu quá nóng: buổi chiều ong bu thành đám ngoài cửa tổ mà không đi làm, nhiều ngày liền. Đó không phải đàn đông khoẻ mà là đàn đang dồn sức hạ nhiệt.

Tấm lợp che được nắng trực tiếp nhưng không bằng tán cây thật, vì cây vừa che vừa giữ ẩm quanh gốc. Nếu dùng tấm lợp thì phải đặt cao hơn nắp thùng một khoảng cho không khí đi qua, và kê thùng cao khỏi mặt đất.

Nguồn hoa ở vùng khô

Mía chiếm diện tích lớn nhưng là cây lấy thân, thu hoạch trước khi ra hoa có ý nghĩa — gần như không cho nguồn.

Cái nuôi đàn là vườn nhà trong làng: chuối, mít, xoài, dừa, hàng rào cây; cộng dải cây ven sông Ba và cây bụi bản địa trên đồi ra hoa rải rác.

Vùng ven sông có nước quanh năm nên cây xanh tốt hơn hẳn — đó là chỗ nên tìm trước khi nghĩ tới chỗ khác.

Kỳ vọng thực tế

Nuôi được và ổn định nếu làm đủ hai việc nước và bóng che. Nhưng nguồn hoa ở đây mỏng hơn vùng vườn, nên quy mô thực tế là vài thùng vườn nhà và sản lượng mỗi tổ nằm ở nửa dưới của khoảng ba phần mười tới một lít rưỡi mỗi năm.

Ai muốn nuôi nhiều hơn thì nên nhìn về vùng cao nguyên phía tây có cà phê và vườn nhiều tầng, hoặc vùng ven sông có nước tưới quanh năm.