An Giang: nuôi ong dú ở Bảy Núi khác vùng đồng thế nào

An Giang nay gồm cả Kiên Giang cũ, thành một tỉnh có đủ mọi kiểu địa hình miền Tây: đồng lũ mênh mông, núi đá Thất Sơn, biển Hà Tiên, và đảo Phú Quốc.

Với người nuôi ong dú, hai vùng đáng so nhất là Bảy Núi và vùng đồng — vì chúng cách nhau vài chục cây số mà cách nuôi phải khác nhau ở những điểm căn bản.

Bảy Núi: núi đá, thốt nốt và cây rừng

Vùng Tịnh Biên, Tri Tôn quanh núi Cấm, núi Dài có thứ mà đồng bằng không có: cây rừng núi đá, nhiều loài bản địa, ra hoa theo nhịp riêng và không phụ thuộc mùa vụ canh tác của người.

Cộng thêm thốt nốt — cây đặc trưng của vùng này, mọc rải khắp bờ ruộng và chân núi. Và cây thuốc nam mọc hoang trên núi, thứ mà người vùng này quen thuộc từ lâu.

Với đàn ong, tổ hợp đó nghĩa là nguồn hoa đa dạng và ít bị con người can thiệp. Đặt thùng ở chân núi, trong vườn tạp gần rừng, thường cho đàn ổn định hơn hẳn đặt giữa đồng.

Cái phải tính ở vùng này là nắng và đá: sườn núi đá hấp nhiệt mạnh, buổi chiều nóng hầm. Thùng đặt trên nền đá trống hoặc sát vách đá hướng tây thì bên trong nóng tới mức đàn phải bu ngoài cửa thay vì đi làm. Chọn chỗ có tán cây che buổi chiều là việc bắt buộc, không phải tuỳ chọn.

Vùng đồng: mùa nước nổi đổi mọi tính toán

Từ khoảng tháng 8 tới tháng 11, nước từ thượng nguồn về, vùng đồng An Giang ngập theo mùa. Đây là nhịp sống của cả vùng, và với đàn ong thì nó đặt ra một yêu cầu không thể thương lượng: thùng phải cao hơn mức nước cao nhất từng thấy, không phải mức nước năm ngoái.

Người nuôi lâu ở vùng này thường kê hẳn trên trụ chôn sâu hoặc đặt trên nền nhà, mái hiên — chỗ mà nước chưa bao giờ tới. Dời thùng khi nước lên là việc nên tránh: đàn vừa bị dời chỗ sẽ mất định hướng và suy, đúng vào lúc nguồn hoa cũng đang kém.

Đổi lại, sau khi nước rút thì vùng này bùng nguồn hoa: đồng cỏ, cây bờ kênh, vườn hồi phục. Quãng cuối năm sang đầu năm là quãng đàn lên quân tốt nhất ở đây.

Còn Hà Tiên và Phú Quốc

Vùng Kiên Giang cũ đưa thêm hai kiểu môi trường nữa. Hà Tiên có núi đá ven biển, tràm, và tiêu — gần với Bảy Núi về địa hình nhưng thêm gió biển. Phú Quốc thì là đảo: rừng nguyên sinh, tiêu, sim, cây bản địa, nguồn hoa rất đa dạng nhưng gió biển mạnh và mùa khô kéo dài.

Nguyên tắc chung cho cả hai: che gió biển là việc phải làm trước tiên, và nước ngọt trong bán kính bay là thứ phải kiểm tra chứ không mặc định là có.

Chọn vùng nào nếu được chọn

Nếu mục tiêu là đàn ổn định, ít phụ thuộc mùa vụ canh tác, thì chân núi Bảy Núi và vùng có vườn tạp gần rừng là chỗ tốt nhất trong tỉnh. Nếu đã có sẵn vườn ở vùng đồng thì vẫn nuôi tốt, chỉ cần giải quyết dứt điểm chuyện kê cao ngay từ đầu — làm một lần rồi yên nhiều năm.

Điều không nên: đặt thùng giữa ruộng lúa trống trải vì thấy rộng rãi. Ở đó không có nguồn hoa cho ong dú, lại gần nơi xử lý đồng ruộng nhất, và không có gì che nắng che gió.