Bắt tổ ong dú hoang - nên hay không, và nếu làm thì làm sao cho tử tế

Tổ hoang trông như của trời cho — không mất tiền mua. Nhưng đàn bị bóc khỏi bọng cây thường không sống nổi trong thùng, và cái giá thật lớn hơn tiền một tổ giống.

Vì sao tỷ lệ sống thấp

Tổ ong dú là một khối liền, dính vào thành bọng cây bằng sáp trộn nhựa. Bóc ra nghĩa là:

• Cấu trúc vỡ — hũ mật vỡ, mật chảy ngập ấu trùng và dính ong
• Vùng ấu trùng hở ra — mất nhiệt, mất ẩm, ong non chết
• Chúa dễ bị thương hoặc thất lạc — mà mất chúa gần như là mất đàn
• Mất phần lớn ong đi kiếm ăn — chúng về chỗ cũ, không tìm thấy tổ
• Đàn phải xây lại từ đầu trong lúc đã kiệt

Điểm thứ tư hay bị bỏ qua nhất: ong định vị theo vị trí. Bắt tổ ban ngày là bỏ lại toàn bộ lớp ong già đang ngoài đồng — mà đó chính là lớp đang nuôi cả đàn.

Cái giá không nằm ở đàn mình bắt

Chừng nào nguồn giống còn phải lấy từ tự nhiên thì áp lực dồn lên quần thể hoang. Và vì ong dú nhân rất chậm — một đàn khoẻ chỉ tách một tới hai lần mỗi năm — quần thể hoang không hồi lại nhanh như người ta tưởng.

Nghề chỉ thật sự thành nghề khi biết tách đàn. Trước đó nó chỉ là khai thác.

So sánh thẳng thắn

Nhìn theo chi phí thật: một tổ hoang chết ở tháng thứ hai đắt hơn một tổ giống sống được — vì mất luôn cả mùa và cả những đàn lẽ ra tách được từ nó.

Khi nào bắt tổ hoang là hợp lý

Có những trường hợp không bắt thì đàn cũng mất:

1. Cây sắp bị đốn hoặc tường sắp phá
2. Tổ trong hộp điện, khe cửa — chỗ người ta sẽ dọn đi
3. Chủ nhà muốn bỏ tổ vì vướng

Đây là cứu đàn, khác hẳn với đi tìm tổ trong rừng để lấy về nuôi.

Nếu làm thì làm sao cho tử tế

• Làm vào chiều tối, khi ong đã về hết — đây là điểm quyết định tỷ lệ sống
• Giữ nguyên khối cấu trúc càng nhiều càng tốt, đừng bóc rời từng mảng
• Ưu tiên giữ vùng ấu trùng nguyên vẹn hơn là giữ hũ mật
• Chuẩn bị thùng sẵn trước khi động vào tổ — có sẵn trụ, mái, bát nước
• Đặt cách chỗ cũ đủ xa, nếu không ong sẽ bay về vị trí cũ
• Không mở nắp trong ít nhất một tuần sau đó
• Theo dõi dấu hiệu chở phấn ở tuần thứ ba — không có thì đàn không tạo được chúa

Lời khuyên gọn cho người mới

Nếu mục tiêu là học nghề, mua một hai tổ giống có nguồn gốc rõ sẽ nhanh hơn nhiều — vì đàn ổn định thì mới quan sát được thế nào là bình thường.

Bắt tổ hoang khi chưa biết đọc dấu hiệu thường dẫn tới đàn chết mà không hiểu vì sao, rồi kết luận nhầm là mình không hợp nghề.

Câu hỏi thường gặp