Giúp đàn ong dú qua mùa nắng gắt — ba việc làm được, ba việc đừng làm

Nắng gắt không giết đàn trong một ngày. Nó rút sức từng chút, và tới lúc thấy rõ thì đàn đã gồng nhiều tuần rồi.

Nhưng may là dấu hiệu sớm nhất rất dễ nhận, nếu biết nhìn.

Chuyện gì xảy ra trong tổ khi nóng

Đàn ong dú cần nhiệt độ ổn định để nuôi ấu trùng. Khi trong tổ nóng lên, chúng phải làm hai việc: quạt gió ở cửa và tải nước về để làm mát bằng bay hơi.

Cả hai đều tốn quân. Quân dùng để quạt và tải nước là quân không đi gom mật.

Nắng gắt kéo dài nghĩa là đàn dành phần lớn sức để chống nóng thay vì để tích trữ. Nhìn từ ngoài thì vẫn thấy ong ra vào — nhưng chúng đang đi lấy nước, không phải lấy mật.

Dấu hiệu sớm — nhìn vào trưa chiều

Ong bu bên ngoài cửa tổ thay vì vào trong. Đây là dấu hiệu rõ nhất và sớm nhất: trong tổ nóng quá nên một phần đàn ra ngoài đứng.

Nhiều con qua lại mà không mang gì về. Đó là những chuyến đi lấy nước.

Ra vào giảm hẳn vào giữa trưa — cái này bình thường, nhưng nếu kèm hai dấu hiệu trên thì là chuyện khác.

⚠️ Phải nhìn vào trưa chiều. Nhìn buổi sáng thì không thấy gì cả.

Ba việc làm được

1. Che nắng chiều — quan trọng nhất.

Nắng chiều hại hơn nắng sáng nhiều, vì lúc đó cả không khí lẫn mặt đất đã tích nhiệt cả ngày.

Cách làm: mái rộng hơn thùng mỗi bên, nhô thêm về phía nắng chiều, và kê cách nóc thùng một khoảng cho thoáng — mái úp sát thì truyền nhiệt xuống, thành ra phản tác dụng.

Thêm lưới che nắng hoặc tấm chắn phía tây nếu cần. Đây là việc làm được trong một buổi và có tác dụng ngay.

2. Bảo đảm có nước gần, an toàn.

Mùa nắng thì nước có khi khan hơn hoa, và nhu cầu lại tăng vì đàn phải làm mát tổ.

Một đĩa nông, thả sỏi hoặc que gỗ nổi để ong đậu mà không chết đuối, đặt chỗ râm, cách thùng một chút. Châm nước đều — mùa này bay hơi nhanh.

Đừng nhầm với bát chống kiến dưới chân giá: hai thứ khác nhau, hai chỗ khác nhau.

3. Kê thùng cao và cho thoáng dưới đáy.

Nhất là khi nền là bê tông hoặc gạch — mặt nền hấp nhiệt cả ngày rồi toả ngược lên tới tận đêm. Kê cao tạo lớp không khí cách nhiệt, và đồng thời cắt đường kiến.

Ba việc đừng làm

1. Đừng mở thùng «cho thoáng».

Nghe hợp lý mà sai hoàn toàn. Mở là phá lớp keo và làm vỡ bọng, đúng lúc đàn đang phải dồn sức điều hoà. Và tổ hở ra thì mất luôn khả năng giữ ẩm — trong khi ẩm là thứ đàn đang cố giữ.

2. Đừng khoét thêm lỗ thông gió.

Đàn tự điều hoà bằng cách quạt và bằng cách chỉnh cái ống cửa. Khoét thêm lỗ là bắt nó canh thêm một cửa — và thường nó sẽ trát keo bịt lại, tức là mình vừa tạo thêm việc cho nó.

3. Đừng dội nước lên thùng.

Hạ nhiệt được vài phút, đổi lại gỗ ngấm nước và ẩm kéo dài — mà ẩm mới là thứ sinh mốc. Nếu muốn hạ nhiệt vùng quanh thùng thì tưới mặt đất xung quanh, đừng tưới lên thùng.

Và đừng dời thùng vì nóng

Đây là phản xạ hay gặp: thấy nắng chiếu vào thì định dời sang chỗ râm hơn.

Nhưng ong dú nhớ toạ độ chứ không nhớ cái thùng — dời vài mét trong cùng vườn là mất luôn lớp ong đang đi kiếm ăn. Đàn đang gồng vì nóng mà mất thêm tầng lao động thì thường không gượng nổi.

⇒ Mang bóng râm tới chỗ thùng, đừng mang thùng tới chỗ râm. Mái, lưới che, tấm chắn — cả ba đều rẻ hơn cái giá của một lần dời.

Việc mùa nắng, gói lại

Không thu mật, không tách đàn trong mùa nắng gắt — đàn đang tiêu sức, không phải đang dư.

Chống kiến kỹ hơn. Bát nước cạn nhanh hơn nhiều vì bay hơi, và mùa khô là mùa kiến đói.

Nhìn cửa tổ vào trưa chiều, ít nhất một lần mỗi tuần — đây là mùa duy nhất mà nhìn buổi trưa quan trọng hơn nhìn buổi sáng.