Người trẻ vào nghề nuôi ong dú: hai thế hệ nhìn cùng một đàn ong bằng hai con mắt

Mấy năm gần đây nghề nuôi ong dú có thêm nhiều người trẻ. Có người bỏ phố về quê, có người làm song song với nghề chính, có người nối nghiệp nhà.

Và có một chuyện hay xảy ra: người trẻ và người đi trước cùng nhìn một đàn ong mà nghĩ hai chuyện khác nhau. Không ai sai, nhưng chỗ va nhau đó đáng nói — vì nó quyết định nghề này đi tới đâu.

Người trẻ mang theo gì

Khả năng bán. Đây là khác biệt lớn nhất. Người trẻ biết chụp ảnh, biết viết, biết dùng các kênh trên mạng, biết nói chuyện với khách ở xa.

Nhiều trại nuôi rất giỏi mà bán rất dở, và nút thắt đó người trẻ gỡ được.

Thói quen ghi chép và đo đạc. Người trẻ quen với việc ghi số, so sánh, theo dõi theo bảng. Nghề này thiếu dữ liệu trầm trọng, và đây là đóng góp thật.

Chịu đọc và chịu tìm. Tài liệu về ong dú phần lớn bằng tiếng nước ngoài. Người trẻ đọc được hoặc dịch được, và mang về những thứ mà cộng đồng trong nước chưa biết.

Dám thử cái mới. Kiểu thùng khác, cách bố trí khác, cách bán khác. Phần lớn không ăn thua, nhưng phần nhỏ ăn thua thì cả nghề được lợi.

Người trẻ thiếu gì

Kiên nhẫn với nhịp của đàn ong. Đây là chỗ thiếu rõ nhất và cũng là chỗ tốn kém nhất.

Nghề này chạy theo nhịp năm, không phải nhịp tuần. Đặt tổ xuống là gần một năm sau mới có gì đó. Người quen với thứ có kết quả nhanh thấy khoảng chờ đó rất dài, và trong khoảng chờ đó dễ làm những việc không nên: mở tổ nhiều, can thiệp nhiều, tách sớm, lấy sớm.

Cảm giác tay. Người nuôi lâu năm nhìn cửa tổ vài giây là biết đàn thế nào. Cái đó không đọc được từ sách và không có cách nào nhanh hơn ngoài việc nhìn nhiều năm.

Hiểu biết về chính vùng mình. Tháng nào hoa gì, năm nào mưa sớm, chỗ nào hay có kiến. Người đi trước biết những chuyện đó bằng cả đời sống ở đó.

Và sức chịu đựng một mùa thất bát. Người đã qua nhiều mùa biết rằng có năm kém, và năm sau lại khác. Người mới gặp mùa kém đầu tiên thường kết luận là mình không hợp nghề.

Ba chỗ hay va nhau

1. «Cứ làm như xưa» và «cái này người ta làm khác rồi»

Người trẻ đọc được cách làm mới, muốn thử. Người đi trước thấy không cần vì cách cũ vẫn chạy.

Cách gỡ: thử trên một phần nhỏ. Hai ba tổ làm theo cách mới, còn lại giữ nguyên. Sau một năm so sánh.

Cách này giải quyết được cả hai phía: người trẻ được thử, người đi trước không mất gì, và cuối cùng có số liệu thật chứ không phải tranh luận.

2. Chuyện bán và chuyện nuôi

Người trẻ muốn làm nhãn, làm trang, đưa lên mạng. Người đi trước thấy đó là màu mè, tốn tiền, không liên quan tới con ong.

Cách gỡ: để người trẻ lo phần bán và chịu trách nhiệm về kết quả phần đó. Sau một mùa, nhìn vào con số — bán được bao nhiêu, giá bao nhiêu, khách quay lại bao nhiêu.

Con số nói chuyện tốt hơn lý lẽ.

3. Nhịp mở rộng

Người trẻ muốn tăng nhanh — thêm tổ, thêm điểm đặt, thêm sản phẩm. Người đi trước muốn chậm.

Chỗ này em nghiêng về phía người đi trước, và đây là lý do: mở rộng nhanh trong nghề này thường kéo theo tách ép, mà tách ép thì hai ba năm sau cả trại yếu.

Người đi trước không phải bảo thủ — họ đã thấy trại nào đó lớn nhanh rồi xẹp.

Cách người trẻ học nhanh nhất

Không phải đọc thêm. Là đi làm phụ cho người nuôi lâu năm.

Vài buổi theo họ mở tổ, xem họ cầm dao thế nào, họ nhìn cái gì trước, họ quyết định lấy hay không lấy dựa vào đâu — đáng hơn nhiều tháng đọc.

Và cách xin học hiệu quả nhất không phải hỏi «anh dạy em với». Là đề nghị làm phụ. Tới, làm những việc chân tay, hỏi ít thôi, nhìn nhiều. Người trong nghề quý người chịu làm hơn người hỏi nhiều.

Và mang gì đó tới trao đổi. Giúp họ chụp ảnh sản phẩm, giúp lập trang bán hàng, giúp dịch một tài liệu. Quan hệ hai chiều bền hơn quan hệ một chiều.

Điều người đi trước nên biết

Nói công bằng, có mấy chỗ người đi trước cũng nên nhìn lại:

Kinh nghiệm không truyền được nếu không viết ra. Người giỏi nhất trong vùng mà không ghi lại gì thì khi họ nghỉ, cả vùng mất sạch. Người trẻ ghi chép là đang làm việc có ích cho chính nghề.

«Nghề này phải tự học, tự vấp mới nhớ» là một cách nghĩ tốn kém. Tự vấp thì nhớ thật, nhưng mỗi lần vấp là một đàn ong mất. Chỉ trước được thì chỉ.

Và chuyện bán là chuyện thật. Nuôi giỏi mà bán rẻ cho thương lái thì công sức đi vào túi người khác. Người trẻ nói chuyện đó không phải là màu mè.

Điều em nghĩ quan trọng nhất

Nghề nuôi ong dú ở ta còn rất mới về mặt tổ chức. Chưa có nhiều tài liệu, chưa có chuẩn chung, và phần lớn kiến thức nằm trong đầu một số người.

Nghĩa là thời điểm này là thời điểm những gì được ghi lại sẽ thành nền cho nhiều năm sau.

Người trẻ có kỹ năng ghi lại. Người đi trước có thứ đáng ghi. Hai bên ngồi được với nhau thì nghề này đi rất xa; không ngồi được thì mỗi bên làm một kiểu và mọi người cùng học lại từ đầu.