Ong dú và mùa đông - Khi nhiệt độ thấp, đàn có sống sót được không

Ong dú không ngủ đông - Điều cần hiểu rõ

Mình nuôi ong dú hơn 10 năm, và sai lầm lớn nhất người mới gặp là so sánh ong dú với ong mật. Ong mật có thể ngủ đông, tụ lại thành cầu để giữ nhiệt. Ong dú là loài nhiệt đới, chúng không có cơ chế ngủ đông đó. Khi nhiệt độ giảm, ong dú chỉ giảm hoạt động, tiêu thụ mật chậm hơn, nhưng vẫn cần ăn uống và di chuyển.

Ở vùng Bắc Việt Nam, mùa đông từ tháng 11 đến tháng 2, nhiệt độ có lúc xuống 10-15°C vào sáng sớm. Nếu kéo dài hơn 2-3 tuần liên tục, đàn ong dú sẽ bắt đầu có dấu hiệu suy yếu. Vùng Nam và Tây Nguyên mặc dù ít lạnh hơn, nhưng những năm El Niño cũng gặp đợt lạnh bất thường.

Dấu hiệu đàn bị stress lạnh

Khi đàn ong dú chịu lạnh kéo dài, mình thường thấy những dấu hiệu này. Đầu tiên, lối vào tổ có ít ong bay ra vào hơn, chúng chủ yếu ở trong. Thứ hai, khi mở kiểm tra, ong chuyển động chậm, không phản ứng nhanh như bình thường. Thứ ba, ở phía trong tổ, ong tập trung thành từng nhóm dày đặc, không phân tán như mùa ấm.

Dấu hiệu nguy hiểm nhất là thấy ong chết nằm dưới đáy hộp hoặc ở lối vào. Nếu tiếp tục lạnh, số ong chết sẽ tăng nhanh. Đàn không còn đủ sức để vệ sinh tổ, nên mầm nấm và vi khuẩn tăng lên, gây nhiễm bệnh thêm.

Biện pháp giữ ấm hiệu quả

Mình thường bắt đầu chuẩn bị từ tháng 10. Cách đơn giản nhất là dùng vải dệt hoặc nỉ quấn xung quanh hộp ong, để lại lối vào. Không quấn kín hoàn toàn vì ong dú cần thoáng khí. Nếu nuôi ở nhà, có thể đặt tổ trong góc phòng khách, tránh gió trực tiếp và ánh nắng sáng sớm.

Một cách khác là sử dụng hộp gỗ dày hơn thay vì hộp mỏng. Gỗ cứng như xoan đao hoặc gỗ dổi giữ nhiệt tốt hơn. Nếu có điều kiện, dùng đèn sưởi hồng ngoại đặt cách tổ 1-2 mét, bật vào buổi sáng sớm khi trời lạnh nhất. Tránh đặt quá gần vì sẽ làm ong bị stress.

Cách quản lý thức ăn mùa lạnh

Khi lạnh, ong tiêu thụ mật chậm nhưng vẫn cần ăn. Mình kiểm tra hộp mỗi 2 tuần một lần, nhẹ nhàng để không làm ong bị shock. Nếu thấy mật ít, có thể cho thêm mật từ tổ khác hoặc nước đường lỏng (1 phần đường : 1 phần nước). Tuy nhiên, nên tránh cho quá nhiều vì mùa lạnh ong không kịp tiêu thụ, mật có thể bị lên men.

Điều quan trọng là không mở tổ quá thường xuyên. Mỗi lần mở, ong mất năng lượng để điều chỉnh nhiệt độ lại. Ở mùa lạnh, mình chỉ kiểm tra khi thực sự cần thiết, chẳng hạn như 2 tuần một lần, không phải hàng tuần.

Lỗi người nuôi thường mắc phải

Lỗi đầu tiên là quấn kín hộp hoàn toàn, khiến ong thiếu oxy. Mình từng thấy người nuôi làm vậy và đàn chết vì ngạt khí. Lỗi thứ hai là cho quá nhiều mật hoặc nước đường, dẫn đến lên men và ong bị ngộ độc. Lỗi thứ ba là di chuyển tổ liên tục tìm nơi ấm hơn, làm ong bị sốc và chết hàng loạt.

Một lỗi khác là bỏ qua việc kiểm tra sớm. Khi thấy đàn bắt đầu suy yếu vào tháng 11, người nuôi chờ đến tháng 12 mới can thiệp, lúc đó đã quá muộn. Mình khuyên bắt đầu chuẩn bị từ tháng 10, khi thời tiết bắt đầu mát.

Câu hỏi thường gặp