Thùng gỗ pa-lết, gỗ tẩm, sơn vec-ni mặt trong: ba thứ đàn không chịu nổi

Ba thứ này hay đi cùng nhau vì cùng một lý do: rẻ và tiện. Pa-lết xin được miễn phí ở kho hàng; vec-ni thì cho thùng đẹp và bền hơn ngoài trời.

Nhưng chúng cùng chung một vấn đề mà nhìn thùng không thấy được: đàn ở trong đó nhiều năm liền, và keo tổ áp thẳng vào mặt gỗ mình vừa xử lý.

1. Gỗ pa-lết — vấn đề nằm ở chỗ nó từng chở gì

Pa-lết dùng để chở hàng. Trước khi thành gỗ thừa, nó đã đi qua kho, qua xe, qua sàn nhà máy. Ba thứ có thể đã ngấm vào:

Thuốc xử lý gỗ. Pa-lết xuất khẩu phải xử lý chống mọt — có loại xử lý bằng nhiệt, có loại bằng hoá chất. Nhìn thanh gỗ thì không phân biệt được.

Thứ đã đổ lên nó. Dầu máy, hoá chất, thuốc nông nghiệp. Gỗ hút và giữ rất lâu.

Mọt và nấm sẵn trong gỗ. Pa-lết thường là gỗ tạp, để ngoài trời, ẩm mốc.

Nói cho công bằng: không phải pa-lết nào cũng có vấn đề. Nhưng mình không có cách nào biết tấm mình xin về thuộc loại nào — và cái không biết đó mới là vấn đề, chứ không phải bản thân gỗ.

Còn một chuyện nhỏ hơn nhưng có thật: pa-lết là ván mỏng, cong vênh, nhiều mối nối. Thùng ong dú cần kín và cần vách đủ dày để đỡ hắt nhiệt. Ván mỏng cong thì hở khe — mà khe hở là đường vào của kiến và thằn lằn.

2. Vec-ni và sơn dầu quét mặt trong

Đây là cái sai phổ biến nhất, vì nó xuất phát từ ý tốt: cho thùng bền, chống ẩm, nhìn đẹp.

Vấn đề: vec-ni và sơn dầu khô bằng cách bay hơi dung môi, và quá trình đó kéo dài lâu hơn nhiều so với lúc sờ thấy khô tay. Bề mặt khô trong ngày; phần sâu bên trong còn thoát mùi thêm nhiều ngày, có khi hàng tuần.

Trong một cái hộp kín cỡ thùng ong, mùi đó không đi đâu được.

Hai hậu quả:

Đàn bỏ đi hoặc lụi. Ong dú nhạy với mùi lạ ở mức mình khó tưởng — chúng dùng mùi để định hướng và nhận tổ.

Keo ngậm lấy nó. Đàn trát keo lên khắp mặt trong, tức là áp trực tiếp vào lớp vec-ni suốt nhiều năm. Keo ong là thứ người ta lấy ra dùng.

Quét mặt ngoài thì khác — chấp nhận được nếu để khô hẳn nhiều ngày ngoài nắng gió trước khi cho đàn vào. Nhưng mặt trong thì không có lý do gì để quét: đàn tự trát keo kín, và lớp keo đó chính là lớp chống ẩm tốt nhất — tốt hơn bất cứ thứ gì mình quét lên.

3. Gỗ tẩm chống mối

Cùng lý do với hai cái trên: hoá chất ở lại trong gỗ, và ở lại là mục đích của nó — thuốc chống mối được thiết kế để tồn tại nhiều năm.

Thùng ong không cần chống mối bằng hoá chất. Nó cần gỗ khô, kê cao khỏi đất, có mái che. Ba thứ đó giải quyết mối tốt hơn mà không đưa gì vào trong hộp.

Còn keo dán thì sao

Đây là chỗ hay bị bỏ qua vì lượng ít nên tưởng không sao.

Keo dán gỗ gốc nước (loại keo sữa trắng thường dùng trong mộc) thì khô là hết mùi, dùng được. Keo gốc dung môi — loại mở nắp ra là xộc mũi — thì không, cùng một lý do với vec-ni.

Phép thử tại chỗ, không cần biết tên hoá chất: ghé mũi vào mặt trong thùng đã đóng xong. Ngửi thấy mùi gì khác mùi gỗ thì chưa cho đàn vào được.

Cái thùng đủ tốt thì cần gì

Gỗ mộc, khô kiệt, không mùi. Không cần gỗ quý. Thứ quan trọng là khô — gỗ tươi co ngót làm nứt mối nối sau vài tháng.

Vách đủ dày. Đây là chi tiết hay bị cắt để tiết kiệm. Vách mỏng thì trong thùng nóng theo nắng chiều và lạnh theo đêm; vách dày giữ nhiệt ổn định — thứ đàn cần hơn cả.

Mối nối kín. Khe hở là cửa cho kiến, thằn lằn, và cho hơi ẩm.

Mở được để thu mật. Nắp rời, hoặc thùng hai tầng — tuỳ cách nuôi, nhưng phải tính từ lúc đóng chứ không phải lúc cần thu mới nghĩ.

Mặt trong để mộc. Không quét gì cả.

Đã lỡ đóng thùng bằng gỗ có mùi rồi

Đừng cho đàn vào cho tới khi hết mùi.

Cách xử lý: để thùng ngoài nắng gió, mở toang, nhiều ngày — nắng và gió làm việc này tốt hơn mọi cách khác. Rồi ghé mũi kiểm lại. Còn mùi thì để tiếp.

Nếu đàn đã ở trong đó và có dấu hiệu bất thường — ra vào thưa dần, nhiều xác trước cửa, đàn có vẻ định bỏ đi — thì cân nhắc chuyển sang thùng khác. Chuyển là việc gây hại, nhưng ở lâu trong hộp có mùi thì hại hơn. Nếu chưa làm bao giờ, nhờ người có kinh nghiệm làm cùng.

Và nếu định bán keo ong từ thùng đó thì đừng — keo đã áp vào lớp vec-ni suốt thời gian qua.