Tách đàn theo lịch trên mạng: cái sai đắt nhất của nghề này

Tổ giống đang bán được giá, và nghề đang mở rộng — nhiều người muốn bắt đầu, mà nguồn tổ thì không sản xuất ra được theo ý muốn.

Nên có người tách theo lịch: ba tháng một lần, hoặc đúng theo con số nghe được trong một clip, hoặc đơn giản là tách khi có khách hỏi mua.

Kết quả quen thuộc: hai đàn yếu thay vì một đàn mạnh. Và đó mới là phần nhìn thấy được.

Ong dú chia đàn khác ong mật

Phải hiểu chỗ này thì mới hiểu vì sao tách ép lại hỏng.

Ong mật khi chia thì gần như cả một khối bay đi cùng lúc theo chúa cũ, tìm chỗ mới, xây lại từ đầu. Đó là một sự kiện xảy ra trong ngày, dứt khoát.

Ong dú thì không. Quá trình diễn ra từ từ qua nhiều tuần: ong thợ mang vật liệu sang chỗ mới, dựng cấu trúc ban đầu, mang thức ăn dự trữ sang. Hai bên còn nối với nhau trong suốt quãng đó, và tổ mới phụ thuộc vào nguồn lực của tổ cũ cho tới khi đứng được.

Nói cách khác: ong dú không «nhảy ra ở riêng» mà được nuôi cho tới khi tự đứng.

Chính đặc điểm đó làm việc tách đàn khả thi với người nuôi — mình làm có chủ đích cái mà tự nhiên đang làm. Và cũng chính nó làm tách ép hỏng cả hai bên: tách khi đàn mẹ chưa dư sức là cắt ngang một quá trình vốn cần thời gian.

Hai bên mất gì

Đàn con chưa đủ quân để giữ nhiệt và gác cửa. Kiến vào dễ. Cấu trúc tổ chưa hoàn chỉnh nên khó giữ ẩm nhiệt. Chưa có dự trữ để chịu một quãng ít hoa.

Đàn mẹ mất phần vật liệu và thức ăn đã bỏ công tích — mà tách đúng lúc thì phần đó là phần dư, tách sớm thì là phần nó đang cần.

Và mất thứ thứ ba, nặng nhất về lâu dài: chính cái đàn mạnh nhất vườn yếu đi. Mà đó là đàn lẽ ra phải giữ làm nguồn nhân giống cho những năm sau.

Hậu quả dây chuyền ít ai nối lại được

Tách dày vài mùa thì cả vườn chỉ còn những đàn trung bình — không đàn nào đủ mạnh để tách mà không hại.

Chuyện đó diễn ra chậm, nên không ai nhận ra. Người nuôi chỉ thấy «dạo này tách ra đàn nào cũng èo uột», rồi đổ cho thời tiết hoặc cho giống.

Dấu hiệu vườn đã rơi vào tình trạng này: đàn nào cũng tầm tầm như nhau, không đàn nào bật lên. Vườn khoẻ thì luôn có vài tổ nổi trội hẳn.

Vì sao không có lịch tách chung

Vì tách được hay không phụ thuộc đàn có thật sự dư sức chưa, mà điều đó phụ thuộc:

Nguồn hoa quanh chỗ đặt. Cùng một đàn, đặt ở hai nơi cách vài cây số, có thể sẵn sàng ở hai thời điểm rất khác nhau.

Mùa của vùng đó. Mùa hoa mỗi nơi một kiểu — Tây Nguyên khác miền Tây, miền Tây khác miền Trung. Ai đưa ra một lịch chung cho cả nước thì nên nghi.

Đàn đã hồi lại sau lần tách trước chưa.

Nên con số trong clip là con số của vườn người ta, không phải của vườn mình.

Nhìn vào đâu thay cho nhìn lịch

Ba dấu hiệu, và nên có cả ba cùng lúc chứ không phải một:

Ra vào rất đông qua nhiều tháng liền, kể cả ngày thường chứ không chỉ mùa rộ. Nhìn vào buổi sáng ngày nắng — ngày mưa hay chiều muộn thì đàn mạnh cũng ra vào thưa.

Cửa tổ được đắp to ra và gọn gàng, có con gác ở miệng ống.

Xuất hiện nhiều ong đực hơn bình thường — dấu hiệu đàn đang ở giai đoạn sinh sản. Người mới nhìn thấy hay tưởng đàn đang «nuôi báo cô»; thực ra đó là thông tin đáng chú ý.

Và một điều kiện nữa, không đọc từ đàn mà từ cuốn sổ của mình: đàn này đã mạnh ổn định qua bao lâu, và lần tách trước cách đây bao lâu.

Hai việc nên làm trước lần tách đầu tiên

Nhờ người có kinh nghiệm làm cùng. Đây là việc của tay, có vài cách khác nhau tuỳ tình huống — không phải thứ học qua bài đọc được, kể cả bài này.

Chuẩn bị thùng từ trước. Thùng mới đóng không dùng được ngay: phải để ngoài trời cho bay hết mùi gỗ tươi và co ngót xong. Đàn vào thùng còn nặng mùi thì dễ bỏ đi.

Nghĩa là thùng phải sẵn sàng trước khi đàn muốn tách — mà đàn thì không báo trước. Đó là lý do người nhân đàn đều đặn luôn có vài thùng trống đã hết mùi nằm chờ.

Và một lời cho người mua tổ

Chuyện tách ép liên quan trực tiếp tới người mua, vì tổ non chính là sản phẩm của nó.

Một tổ vừa tách vài tuần trông đã ra hình: có ong ra vào, có cửa tổ, nhìn như tổ bình thường. Người mới không phân biệt được.

Nên hỏi — và ghi ra giấy: tổ này tách bao lâu rồi, và tách từ đàn nào, cho em xem cái thùng đó với. Người nuôi thật chỉ tay được ngay.