Rải thuốc diệt kiến quanh thùng: thứ mình rải, đàn mang về tổ

Kiến giết nhiều đàn ong dú mới hơn mọi nguyên nhân khác cộng lại. Nên khi thấy đường kiến bò lên thùng, phản xạ đầu tiên của phần lớn người nuôi là dùng thuốc.

Đó là phản xạ hiểu được. Nó cũng là cách nhanh nhất để mất luôn đàn mình đang cố cứu.

Bả diệt kiến: cơ chế của nó chính là vấn đề

Bả không giết con kiến ăn phải ngay. Nó hoạt động bằng cách để kiến tha về tổ rồi lây cho cả đàn kiến — đó là lý do bả hiệu quả hơn thuốc xịt.

Nhưng ong dú cũng đi gom quanh chỗ đặt thùng. Chúng gom mật hoa, phấn, nhựa cây, và cả nước. Một thứ ngọt, mềm, nằm ngay dưới chân thùng thì hoàn toàn nằm trong tầm của chúng.

Khác với kiến, mình không thấy được điều đó xảy ra. Không có đường ong bò để nhìn theo. Đàn suy dần sau đó, và người nuôi nối nó với thời tiết, với mùa, với «giống không tốt» — hiếm khi nối với gói bả rải tuần trước.

Thuốc xịt côn trùng: xịt vào đúng vùng đàn ra vào

Ong ra vào theo một dòng khá cố định trước cửa tổ, rồi toả ra quanh vườn trong bán kính bay của chúng.

Xịt quanh thùng là đưa thuốc vào đúng vùng đó. Và lớp trúng trước là lớp đi kiếm ăn — tức là lớp ong già nhất, giàu kinh nghiệm nhất, đang nuôi cả đàn.

Dấu hiệu quen thuộc sau đó: nhiều xác ong còn tươi trước cửa tổ. Vài xác mỗi ngày là bình thường — ong già chết. Một đống xác tươi thì không.

Chuyện này cũng đúng với thuốc xịt muỗi trong nhà nếu thùng đặt gần, và với thuốc phun cho cây cảnh quanh đó.

Dầu nhớt thải bôi chân thùng

Cách này được truyền nhau vì nó rẻ và lâu trôi hơn dầu ăn.

Vấn đề: mùi rất nồng, và nó bay lên trong không gian ngay dưới thùng. Nguyên tắc gọn của nghề này: thứ gì mình ngửi thấy nồng thì đàn cũng thấy, mạnh hơn nhiều — đó cũng là lý do không quét sơn dầu vào mặt trong thùng và không dùng keo dung môi khi đóng.

Thêm nữa: nó bám vào chân ong nếu chúng đậu phải, và bám vào gỗ thì ở lại rất lâu.

Phấn chống kiến, vòng hoá chất, bột rắc

Cùng một vấn đề: mình không kiểm soát được đàn có chạm vào hay không, và phần bột bay trong không khí thì càng không.

Nguyên tắc gọn: chặn đường đi, đừng dùng thứ giết

Kiến phải bò tới thùng. Cắt đường bò là xong — không cần diệt con nào.

Và cách chặn hiệu quả nhất lại gần như không tốn gì:

Bốn chân giá đứng trong bốn bát nước. Bát, chén, hộp nhựa — thứ gì đựng được nước là được.

Nhưng có ba điều kiện, và thiếu một là cả hệ thống vô dụng:

Nước không cạn. Kiểm sau mỗi đợt nắng — trùng luôn với việc thay nước cho khỏi sinh muỗi.

Không có gì bắc cầu sang thùng. Cỏ mọc cao, cành cây vươn tới, dây leo, lá rơi vắt ngang. Một ngọn cỏ chạm chân thùng là đủ.

Thùng không chạm tường. Tường là một cây cầu rộng.

Ba điều kiện này quan trọng hơn cả việc có bát nước — vì có bát mà để cỏ chạm thì chỉ là làm cho có.

Hai việc bổ trợ, cũng không tốn gì: kê thùng cao khỏi mặt đất (vừa cắt đường kiến vừa chống ẩm từ nền), và dọn cỏ, lá mục quanh gốc giá — kiến làm tổ trong đống lá mục rồi từ đó tìm lên.

Khi kiến đã vào tổ rồi

Đây là lúc người ta hoảng và làm sai nhiều nhất.

Đừng xịt gì, và đừng mở thùng ra dọn.

Việc cần làm là cắt đường ngay: dựng bát nước hoặc bôi dầu quanh chân, dọn sạch mọi thứ bắc cầu tới thùng, kéo thùng rời khỏi tường. Rồi để yên.

Đàn tự đuổi phần kiến đã vào nếu nó còn đủ sức và nguồn kiến bị cắt. Mở thùng ra can thiệp giữa lúc đó là làm đàn yếu thêm đúng lúc nó đang chống đỡ.

Nếu đàn quá yếu và kiến vẫn tràn vào thì gọi người nuôi có kinh nghiệm trong vùng — có cách xử lý, nhưng là việc của tay, không nên tự làm lần đầu theo bài đọc được.

Lý do cuối, và là lý do nhiều người bỏ qua

Thứ gì đưa vào vùng quanh thùng thì nằm lại trong mật và trong keo.

Keo ong dú là nhựa cây đàn gom về từ chính khu vực đó, và nó áp vào mặt gỗ suốt nhiều tháng. Mật thì đàn gom từ hoa quanh đó.

Nên chuyện dùng thuốc quanh thùng không chỉ là chuyện đàn sống hay chết — nó là chuyện thứ mình bán ra cho người khác dùng. Và đó là phần không kiểm nghiệm ở nhà được, không ngửi thấy, không nhìn thấy.