Ong dú sống được bao lâu — tuổi con thợ, tuổi chúa và tuổi của cả đàn

Câu hỏi này người mới nào cũng hỏi, và câu trả lời chỉ hữu ích khi tách ra làm ba mốc khác nhau — vì chúng dẫn tới ba kết luận khác nhau về cách nuôi.

1. Tuổi một con ong thợ — tính bằng tuần

Một con thợ sống vài tuần tới vài tháng, tuỳ loài, tuỳ mùa, và tuỳ nó phải làm việc nặng tới đâu.

Điểm đáng nhớ: con làm việc nhiều thì chết sớm hơn. Vào mùa hoa rộ, ong đi kiếm ăn mòn cánh rất nhanh; vào mùa thiếu, đàn ít ra ngoài nên lớp ong sống lâu hơn.

Hệ quả trực tiếp ở cửa tổ: vài xác ong mỗi ngày trước cửa là bình thường. Đàn có hàng nghìn con, mỗi ngày một số con hết tuổi, và ong trong tổ mang xác ra ngoài — đó là dấu hiệu tổ sạch chứ không phải tổ có chuyện.

Đáng lo là khi xác nhiều bất thường, còn tươi, dồn lại một lúc. Lúc đó nghĩ tới thuốc quanh vườn trước tiên, vì thuốc trúng đúng lớp đi kiếm ăn.

2. Tuổi ong chúa — tính bằng năm

Chúa sống lâu hơn thợ rất nhiều — hàng năm chứ không hàng tuần. Nó được nuôi khác, ăn khác, và không phải làm việc nặng.

Nhưng chúa già đi và đẻ yếu dần. Khi đó đàn tự nuôi chúa mới thay thế — việc này đàn làm được, không cần mình can thiệp, và cũng không có cách nào can thiệp đúng nếu chưa có nhiều năm trong nghề.

Nhìn từ ngoài, dấu hiệu chúa đang yếu là lượng phấn về giảm dần qua nhiều tuần dù mùa hoa vẫn đang tốt. Nhưng đừng vội kết luận — cùng dấu hiệu đó có thể là nguồn hoa quanh vườn vừa mất, là thuốc, là thời tiết.

3. Tuổi cái tổ — có thể nhiều năm

Đây là mốc quan trọng nhất với người nuôi, và cũng là mốc bị bỏ qua nhiều nhất.

Một tổ ong dú không chết khi con ong chết. Lớp cũ chết, lớp mới ra, chúa già được thay — cái tổ đi tiếp. Tổ hoang trong bọng cây có thể tồn tại rất nhiều năm ở cùng một chỗ.

Đó là lý do tuổi tổ là thông tin đáng tiền nhất khi mua: tổ tách một năm khác hẳn tổ tách ba tháng, dù mở ra nhìn có khi giống nhau. Và đó là thứ mở thùng cũng không thấy — chỉ người nuôi nó mới biết, nên phải hỏi.

Ba mốc đó giải thích một chuyện quan trọng

Vì sao đàn ong dú phục hồi chậm.

Khi đàn mất một mảng lớn — do thuốc, do kiến, do lần mở thùng nặng tay — thì không có cách nào bù nhanh. Chúa đẻ ở tốc độ của nó; trứng nở thành ong mất thời gian của nó; ong mới nở còn phải làm việc trong tổ một thời gian nữa mới ra ngoài được.

⇒ Mọi cú sốc đều trả bằng nhiều tuần, và nhiều cú sốc liên tiếp thì đàn không kịp ngoi lên giữa hai lần. Đây chính là cơ chế thật đằng sau câu «chăm quá thì mất đàn».

Nó cũng giải thích vì sao đàn mới tách lớn chậm: nó phải dựng lại cả một cơ cấu tuổi, không chỉ đông con là xong.

Việc rút ra được ngay

Đừng hoảng vì vài xác ong. Đếm sơ mỗi lần ra nhìn để biết mức bình thường ở vườn mình — rồi chỉ lo khi nó vọt lên.

Hỏi tuổi tổ khi mua, và hỏi luôn tổ đó tách từ đàn nào. Người nuôi thật chỉ tay được vào cái thùng mẹ.

Cho đàn thời gian sau mỗi lần can thiệp. Thu mật xong, tách đàn xong, chuyển thùng xong — việc tiếp theo là không làm gì trong một thời gian dài.