Một năm của đàn ong dú — đàn làm gì vào mùa nào

Sai lầm hay gặp nhất của năm đầu không phải là làm sai kỹ thuật, mà là làm đúng kỹ thuật vào sai thời điểm: thu mật lúc đàn đang cần dự trữ, tách đàn lúc hoa đang cạn.

Đàn ong dú không làm cùng một việc quanh năm. Nó có nhịp — và nhịp đó do nguồn hoa quanh vườn quyết định, chứ không do tháng dương lịch.

Vì sao không có một cái lịch chung cho cả nước

Đây là điều phải nói trước, vì rất nhiều người đi tìm «lịch chuẩn» rồi áp vào vườn mình.

Miền Nam có mùa khô và mùa mưa rõ rệt. Miền Trung có mùa bão. Tây Nguyên có nhịp riêng theo cà phê và cây rừng. Miền Bắc có mùa đông thật sự. Và ngay trong cùng một tỉnh, vườn có nhãn khác vườn có cà phê khác vườn chỉ có cây tạp.

⇒ Cái lịch duy nhất đúng với vườn mình là cái mình tự ghi ra sau một năm quan sát. Bài này chỉ mô tả bốn giai đoạn và cách nhận ra mình đang ở giai đoạn nào.

Giai đoạn 1 — Hoa bắt đầu về, đàn nở ra

Nhận ra bằng gì: cây quanh vườn bắt đầu trổ; ong ra vào tấp nập từ sáng sớm; nhiều con mang cục phấn về.

Đàn đang làm gì: đẻ mạnh, nuôi lớp ong con để kịp có quân cho mùa hoa rộ. Phấn về nhiều chính là vì vậy.

Mình làm gì: gần như không gì. Đây là lúc kiểm lại chống kiến, mái che, và nếu định tách đàn thì đây là cửa sổ tốt nhất — đàn đang lên sức và còn cả mùa hoa phía trước để hai bên hồi lại.

Giai đoạn 2 — Hoa rộ, đàn tích mật

Nhận ra bằng gì: ra vào đông nhất trong năm; ống cửa mở rộng; đàn về muộn hơn buổi chiều.

Đàn đang làm gì: gom và tích trữ. Đây là lúc bọng mật đầy lên.

Mình làm gì: để yên. Nghe thì dễ, nhưng đây lại là lúc người ta hay mở thùng ra xem «được nhiều chưa» — và mỗi lần mở là một lần đàn phải bỏ việc gom để đi trát lại.

Giai đoạn 3 — Hoa cạn dần, đàn chuyển sang giữ

Nhận ra bằng gì: ra vào thưa dần dù trời vẫn đẹp; ít phấn về hơn; đàn đi xa hơn, về muộn hơn.

Đàn đang làm gì: giảm đẻ, sống dựa vào phần đã tích. Đây là giai đoạn dễ bị hiểu nhầm nhất — nhiều người thấy ong thưa thì tưởng đàn bệnh.

Mình làm gì: đây là lúc thu mật, nếu thu — thu ở cuối mùa rộ, khi mật đã đầy mà mùa thiếu chưa tới. Và thu vừa phải, chừa lại phần dự trữ. Tuyệt đối không tách đàn ở giai đoạn này.

Giai đoạn 4 — Mùa thiếu, đàn co lại

Nhận ra bằng gì: ra vào ít hẳn; cửa tổ hẹp lại; gần như không thấy phấn về.

Đàn đang làm gì: cầm cự. Ít đẻ, ăn vào phần dự trữ, giữ quân.

Mình làm gì: không thu, không tách, không mở. Việc duy nhất là giữ cho ngoại cảnh khỏi thêm áp lực: chống kiến kỹ hơn (mùa thiếu là mùa kiến đói), che nắng hoặc che mưa tuỳ vùng, và đừng bơm đồ ăn vào tổ — đó là việc gây hại chứ không phải cứu.

Cách tự dựng lịch cho vườn mình

Chỉ cần một cuốn sổ và mỗi tuần một dòng. Ghi ba thứ:

Ngày. Cây gì đang trổ quanh vườn. Ra vào nhiều hay ít, có phấn về không.

Sau một năm, đọc lại cuốn sổ là ra bốn giai đoạn của chính vườn mình — chính xác hơn mọi bài viết, kể cả bài này. Sau hai năm thì biết được năm nào lệch so với bình thường.

Đây là thứ rẻ nhất trong nghề và cũng là thứ phân biệt rõ nhất người nuôi ba năm với người lặp lại năm đầu ba lần.