Một tổ ong dú có những ai — và mỗi loại làm việc gì

Người mới nhìn vào tổ ong dú thấy một đám con li ti bò qua bò lại, con nào cũng như con nào. Nhìn vậy thì không đọc được gì — và mọi dấu hiệu đàn đang phát ra đều trôi qua trước mắt.

Thật ra trong tổ có ba loại, và chúng làm ba việc khác hẳn nhau.

Ong thợ — gần như toàn bộ cái tổ

Chín mươi mấy phần trăm số con trong tổ là ong thợ. Tất cả đều là con cái, và tất cả đều không đẻ trong điều kiện bình thường.

Điều quan trọng nhất về ong thợ — và là thứ giúp mình đọc được cái tổ: một con thợ làm nhiều nghề khác nhau theo tuổi của nó.

Mới nở thì ở trong tổ làm việc nhà: dọn buồng, chăm ấu trùng, nhận mật từ con đi về rồi cất vào bọng.

Lớn hơn một chút thì nhận việc ở cửa: đứng canh, xua con lạ, quạt gió cho tổ thoáng.

Già nhất mới ra ngoài đi kiếm ăn — gom mật hoa, phấn, nhựa cây, nước.

Nắm được thứ tự đó là hiểu ngay vì sao thuốc trừ sâu nguy hiểm đến vậy: lớp trúng thuốc đầu tiên luôn là lớp đi kiếm ăn, tức là lớp già nhất, kinh nghiệm nhất. Đàn mất một lúc cả tầng lao động mà lớp trong tổ chưa kịp lớn lên thay.

Nó cũng giải thích chuyện ở cửa tổ: mấy con đứng im một chỗ ngay miệng ống không phải đang lười — đó là ca gác, và là dấu hiệu đàn còn đủ quân để cắt cử.

Ong chúa — một con, và cả tổ xoay quanh nó

Tổ khoẻ có đúng một chúa đang đẻ. Nó to hơn thợ rõ rệt, bụng dài, và nó không bao giờ ra khỏi tổ sau khi đã yên vị.

Việc của nó chỉ có một: đẻ. Nhưng vì chỉ có một con làm được việc đó nên mọi thứ khác phụ thuộc vào nó — mất chúa là đàn ngừng có lớp kế cận, và từ đó đi xuống theo nhịp lớp cũ chết dần.

Điều người mới hay hiểu nhầm: mở thùng ra tìm chúa là việc không nên làm. Nó nằm sâu trong vùng buồng ấu trùng, moi tới đó là phá đúng chỗ dễ vỡ nhất. Và tìm thấy rồi thì cũng chẳng làm gì với thông tin đó.

Cách biết chúa còn đẻ hay không nhìn từ ngoài: có con mang cục phấn ở chân về đều đặn không. Phấn là thức ăn của ấu trùng — đàn còn tha phấn về nghĩa là còn ấu trùng để nuôi, nghĩa là chúa còn đẻ. Chỉ dấu này rẻ, nhanh, và không phải đụng vào gì.

Ong đực — có mặt theo mùa, và đó là chuyện bình thường

Ong đực không đi kiếm ăn, không chăm ấu trùng, không gác cửa. Việc duy nhất của nó là giao phối với chúa tơ.

Chúng xuất hiện nhiều vào một số thời điểm trong năm, và ít đi khi đàn không cần. Thấy nhiều con đực quanh tổ thì đó thường là dấu hiệu bình thường của mùa, không phải sự cố.

Chuyện hay gặp ở người mới: thấy một đám ong tụ lại lơ lửng trước cửa một tổ nào đó rồi hoảng, tưởng đàn sắp bỏ đi. Thường thì đó là đám đực đang chờ chúa tơ — chuyện của mùa, không phải chuyện phải xử lý.

Vì sao phải biết mấy thứ này

Không phải để thuộc bài. Là để nhìn cửa tổ mà đọc được:

Có con mang phấn về → đàn đang nuôi ấu trùng → chúa còn đẻ. Chỉ dấu tốt nhất nhìn từ ngoài.

Có con đứng gác ở miệng ống → đàn còn đủ quân để cắt cử người.

Ra vào đều suốt buổi sáng → lớp đi kiếm ăn còn nguyên.

Nhiều xác tươi trước cửa → lớp đi kiếm ăn đang chết bất thường → nghĩ tới thuốc quanh vườn trước tiên.

Bốn dấu hiệu đó đọc được trong ba phút đứng nhìn, không phải mở thùng, không phải đụng vào gì. Và đó chính là toàn bộ việc chăm ong dú hằng tuần.