Bên trong tổ ong dú có những gì — bọng mật, bọng phấn, buồng con và lớp keo

Người quen hình ảnh tổ ong mật — những tầng cầu sáp phẳng, xếp song song, ô lục giác đều tăm tắp — mở tổ ong dú ra lần đầu thường thấy lộn xộn.

Nó không lộn xộn. Nó chỉ được tổ chức theo một kiểu khác, và hiểu kiểu đó thì hiểu luôn hầu hết những điều nên và không nên làm.

Bốn thứ, bốn chỗ

1. Bọng mật. Không phải ô lục giác mà là những túi tròn, mềm, to cỡ đầu ngón tay trở xuống, dính chùm với nhau như chùm nho. Đây là chỗ đàn chứa mật.

Đặc điểm quyết định mọi thứ: vách bọng rất mỏng và mềm. Đụng mạnh là vỡ. Vỡ là mật chảy xuống phần dưới — và phần dưới thường là chỗ có ấu trùng.

2. Bọng phấn. Cũng dạng túi, thường nằm gần bọng mật nhưng riêng ra, chứa phấn hoa nén lại. Đây là kho đạm của đàn — thức ăn để nuôi lớp ong con.

Người mới hay lấy nhầm phần này vì nhìn cũng là bọng. Lấy phấn là lấy đúng cái đàn cần để nuôi thế hệ sau.

3. Vùng buồng con. Đây mới là chỗ giống «tầng» nhất: các buồng nhỏ đều nhau, trong mỗi buồng là một trứng hoặc một ấu trùng đang lớn. Thường nằm ở giữa hoặc phía trong khối tổ, được bao quanh và che chắn.

Đây là vùng nhạy nhất. Chạm vào là mất cả một lứa ong sắp ra.

4. Lớp keo. Nhựa cây đàn gom về, trộn với sáp, rồi trát lên khắp: dán tổ vào vách thùng, bịt mọi khe hở, dựng cái ống ở cửa, và bọc quanh vùng buồng con.

Keo làm ba việc: chống ẩm, giữ tổ sạch, và giữ cấu trúc đứng vững. Chính vì có lớp keo này mà không cần quét vec-ni vào mặt trong thùng — đàn tự lo, và lo tốt hơn.

Vì sao cấu tạo đó khiến việc mở thùng đắt đến vậy

Tổ ong mật lấy ra được từng cầu vì cầu là những tấm rời, có khung.

Tổ ong dú thì dính liền một khối: bọng dính bọng, keo dán tổ vào vách thùng. Mở nắp ra là xé lớp keo đàn đã trát nhiều tháng; moi xuống là ép vỡ bọng trên đường đi.

Ba hậu quả, lần lượt:

Mật vỡ tràn xuống buồng con — chết một lứa.

Lớp keo bảo vệ bị rách — đàn phải bỏ hàng tuần đi gom nhựa trát lại, thay vì gom mật.

Tổ hở ẩm và hở đường cho kiến trong lúc chưa trát kín lại.

⇒ Đó là lý do câu «không cần mở thùng kiểm tra» của nghề này không phải lười, mà là kỹ thuật.

Thu mật thì đụng vào phần nào

Chỉ đụng bọng mật, và chỉ phần ở ngoài rìa, trên cùng — càng xa vùng buồng con càng tốt.

Không đụng bọng phấn. Không moi xuống tầng dưới. Không lấy sạch một khu.

Và quan trọng: để lại một phần. Mật trong tổ là lương thực dự trữ cho mùa thiếu hoa; vét sạch là đẩy đàn vào thế phải gồng qua mùa sau.

Cái ống ở cửa tổ — phần nhìn thấy được mà không cần mở gì

Cái vòi sáp nhô ra ở cửa thùng cũng là một phần của tổ, và nó là phần duy nhất mình quan sát được mỗi ngày.

Đàn tự quyết định hình dạng nó: rộng hẹp, dài ngắn, có đóng bớt vào ban đêm hay không. Ống thay đổi theo tình trạng đàn và theo mùa — nên nó là một cái đồng hồ nhỏ, miễn phí, chỉ cần mình chịu nhìn.

Và vì nó là do đàn tính toán, đừng cạy nó ra cho «thoáng». Rộng hẹp bao nhiêu là quyết định của đàn về an ninh và độ ẩm, không phải chỗ để mình cải tiến.