
Ong dú cần ánh sáng để định hướng bay kiếm ăn, nhưng không nên để tổ dưới nắng gắt cả ngày. Người nuôi nên đặt tổ ở vị trí nhận ánh sáng vào sáng sớm hoặc chiều tối, tránh nắng trực tiếp từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều. Nếu tổ bị nắng quá lâu, nhiệt độ bên trong tăng cao, ong phải bay ra làm mát và tiêu tốn năng lượng. Ngược lại, nếu để tổ quá tối, ong sẽ mất phương hướng và không bay kiếm ăn hiệu quả. Vùng Đông Nam Bộ nơi có nắng mạnh quanh năm, cần đặt tổ dưới bóng cây hoặc mái che tạm thời.
Mình thường chọn vị trí gần tường nhà phía Tây để chiều nắng không chiếu thẳng vào cửa tổ. Cây xanh cao như xoài, mít hay cau cũng là lựa chọn tốt vì vừa che nắng vừa cung cấp hoa cho ong. Điều quan trọng là ánh sáng vào sáng sớm để ong biết được thời gian và bay kiếm ăn đúng lúc.
Đọc thêm trong loạt bài này
Ong dú là loài nhiệt đới, thích độ ẩm từ 60-80%. Nếu không khí quá khô, ong mất nước nhanh, đặc biệt là ấu trùng bị chết. Khi mưa kéo dài ở miền Nam, độ ẩm tăng cao, nhưng ong vẫn sống tốt miễn là tổ không bị ngập nước. Người nuôi cần tránh đặt tổ ở nơi gió thổi thẳng vào cửa, vì gió làm khô không khí xung quanh tổ. Nên đặt tổ ở vị trí có bụi cây hoặc tường che chắn gió mạnh.
Ở Tây Nguyên nơi khí hậu mát hơn, độ ẩm tự nhiên thường đủ. Nhưng ở vùng ven biển hay đất cao, mùa khô kéo dài, mình sẽ đặt tổ gần khu vực có nước hay phun sương nhẹ để duy trì độ ẩm. Điều này giúp ong khỏe mạnh và năng suất mật ổn định.
Gió mạnh làm ong khó bay, đặc biệt là những con non hoặc khi mang nặng. Vì vậy tổ nên đặt ở vị trí thoáng gió nhưng không bị gió thổi thẳng. Khoảng cách bay của ong dú khoảng 300-500 mét, do đó cần chọn vị trí gần những khu vực có hoa như vườn, ruộng hoặc rừng. Nếu đặt tổ ở nhà có vườn hoa rộng, ong sẽ kiếm ăn gần nhất và tiết kiệm năng lượng. Người nuôi cần quan sát xung quanh để xác định nguồn hoa tự nhiên trong vòng 500 mét.
Mình từng đặt tổ ở vị trí gió thổi mạnh, ong bay chậm và hay bị bay lệch hướng. Sau khi chuyển tổ sang vị trí thoáng gió hơn, đàn hoạt động tốt hơn rõ rệt. Ngoài ra, cần tránh đặt tổ trước cửa ra vào thường xuyên của con người, vì ong sẽ bị xao lãng khi bay ra vào.
Tổ ong dú nên đặt ở độ cao từ 1-2 mét so với mặt đất để tránh sâu bọ và chuột cắn. Nếu đặt quá cao, khó quan sát và bảo dưỡng. Bề mặt đặt tổ phải bằng phẳng, chắc chắn, không bị rung lắc khi gió hay mưa. Mình sử dụng kệ gỗ hoặc giá sắt để đặt tổ, đảm bảo ổn định tuyệt đối. Tránh đặt tổ trên cây non hay cành yếu vì khi ong bay ra vào liên tục, cành sẽ rung và làm ong bị stress.
Vùng có mưa bão thường xuyên, nên đặt tổ dưới mái che hoặc nơi không bị mưa tạt thẳng vào. Nước mưa chảy vào tổ sẽ làm ong bị bệnh hoặc chết đuối. Một số người nuôi đặt tổ trong nhà kính hoặc chuồng bán kín, điều này cũng hiệu quả nếu vẫn đảm bảo thông gió tốt.
| Yếu tố | Điều kiện tối ưu | Vùng Đông Nam Bộ | Tây Nguyên |
|---|---|---|---|
| Ánh sáng | Sáng vừa phải, không nắng trực tiếp | Bóng cây, mái che | Ánh sáng tự nhiên, bóng mát |
| Độ ẩm | 60-80% | Phun sương mùa khô | Tự nhiên đủ, tránh khô |
| Gió | Thoáng nhưng không thổi thẳng | Chắn gió từ hướng Tây | Tránh gió núi mạnh |
| Độ cao | 1-2 mét, chắc chắn | 1-2 mét, tránh chuột | 1-2 mét, trên giá chắc |
| Khoảng cách hoa | 300-500 mét | Gần vườn, ruộng hoa | Gần rừng, hoa dân |
Có thể đặt trong nhà nếu đảm bảo thông gió tốt, độ ẩm 60-80% và ong có cửa bay ra vào bên ngoài. Nhưng nhìn chung, ong dú vẫn thích môi trường ngoài trời tự nhiên hơn vì gần nguồn hoa và ánh sáng tự nhiên. Đặt trong nhà chỉ phù hợp khi thời tiết cực đoan hoặc để bảo vệ khỏi thiên địch.
Mùa mưa, nên đặt tổ dưới mái che hoặc nơi không bị mưa tạt vào. Tránh đặt ở chỗ nước mưa chảy qua, vì nước ngấm vào tổ sẽ làm ong bị bệnh. Nếu tổ bị ẩm quá mức, có thể đặt quạt nhỏ để thông gió, hoặc dùng vôi sống để hút ẩm bên cạnh tổ (không được tiếp xúc với ong).
Ong dú bay được tối đa 300-500 mét, nhưng nếu hoa gần nhất (100-200 mét), ong sẽ tiêu tốn ít năng lượng hơn. Nếu phải bay xa, ong mệt mỏi và năng suất mật giảm. Vì vậy, chọn vị trí gần vườn hoa hoặc khu vực có hoa tự nhiên là lý tưởng nhất.
Các tổ ong dú có thể đặt gần nhau (cách nhau 1-2 mét) mà không bị xung đột vì chúng có khả năng nhận diện tổ của riêng mình. Tuy nhiên, nên để khoảng cách vừa phải để dễ quan sát, bảo dưỡng và tránh lây bệnh nếu một tổ bị nhiễm.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Không ai viết bài về chuyện này, nên người ta thường dừng theo cách tệ nhất: bỏ mặc. Trong khi có ba cách dừng tử tế, và cả ba đều tốt hơn.
Nghe như cạnh tranh nhau nguồn hoa. Thực ra vài người cùng nuôi trong một vùng lại có bốn cái lợi mà người nuôi đơn độc không có.
Phần lớn người nuôi ong dú có nghề chính khác. Vấn đề không phải thiếu thời gian — mà là thiết kế vườn theo mong muốn thay vì theo thời gian thật.
Nghề này chạy theo nhịp mùa, nên kế hoạch theo năm dùng được thật. Một trang giấy, năm dòng — và nó chặn được đúng những sai lầm mà người vội hay mắc.
Tiền trong nghề này hầu như chỉ chảy về một chỗ: mua thêm tổ. Nhưng ba thứ dưới đây trả lại nhiều hơn, và không cái nào là một con ong.
Cùng một con ong, cùng một cái thùng, nhưng bốn mô hình này khác nhau ở gần như mọi quyết định về sau. Chọn nhầm thì không sai kỹ thuật — chỉ là mãi t
Trang kiến thức về nuôi ong dú (stingless bee) tại Việt Nam.