Ong dú báo tin cho nhau bằng cách nào — không nhảy múa như ong mật

Điệu nhảy của ong mật là chuyện ai cũng từng nghe: con tìm được nguồn hoa về tổ nhảy một kiểu nhất định, và các con khác đọc được hướng lẫn khoảng cách từ đó.

Ong dú không làm vậy. Nhưng chúng vẫn báo tin cho nhau rất hiệu quả — bằng cách khác, và cách đó có hệ quả trực tiếp tới việc bố trí vườn.

Cách một — đánh dấu bằng mùi trên đường đi

Đây là cách được biết tới nhiều nhất ở nhóm ong này.

Con tìm được nguồn hoa tốt, trên đường về tổ, để lại dấu mùi trên lá, trên cành, trên những điểm dọc đường. Con khác bay ra đánh hơi theo chuỗi dấu đó mà tới nơi.

Khác biệt so với ong mật rất đáng chú ý: ong mật mô tả nguồn hoa bằng ký hiệu, còn ong dú dẫn đường bằng vết.

Hệ quả: hệ thống này chính xác ở cự ly gần và vừa, nhưng tốn công duy trì — dấu mùi bay đi theo thời gian và bị mưa rửa trôi.

Cách hai — dẫn nhau đi

Ở một số loài, con đã biết đường bay kèm để con chưa biết theo sau tới nguồn. Đơn giản, hiệu quả, và không cần ký hiệu gì.

Cách ba — mùi mang về trên người

Con về tổ mang theo mùi của loài hoa nó vừa ghé. Con trong tổ ngửi được, và khi ra ngoài thì ưu tiên tìm đúng mùi đó.

Cách này không chỉ hướng, chỉ báo đang có thứ gì đáng lấy ngoài kia.

Hệ quả nhìn thấy được ngay trong vườn

1. Đàn tập trung mạnh vào một cây đang trổ.

Cả ba cách trên đều khuếch đại một nguồn tốt: một con tìm thấy, vài con theo, rồi cả đám theo. Nên hay thấy cảnh một cây đầy ong trong khi cây tương tự cách đó vài chục mét thì vắng.

Đó không phải ngẫu nhiên và cũng không phải cây kia kém — chỉ là chưa con nào đánh dấu đường tới đó.

2. Cự ly gần có lợi thế lớn hơn ta tưởng.

Hệ thống dấu mùi hoạt động tốt nhất trong tầm gần. Cây trổ ngay quanh thùng được khai thác hiệu quả hơn nhiều so với cây tương đương ở xa — không chỉ vì đường bay ngắn hơn, mà vì dấu đường dễ giữ hơn.

⇒ Trồng cây cho ong thì trồng gần, trồng thành cụm có ích hơn rải thưa ra xa.

3. Mưa làm đứt thông tin, không chỉ làm ướt cánh.

Sau một đợt mưa dài, đàn không chỉ mất mấy ngày bay — nó còn mất hệ thống dấu đường và phải dựng lại. Đó là một phần lý do đàn chậm lại sau mưa lâu hơn số ngày mưa.

4. Mùi lạ mạnh làm nhiễu.

Dầu nhớt bôi chân thùng, thuốc xịt, mùi sơn — tất cả đều đổ vào đúng cái kênh mà đàn dùng để làm việc. Đây là lý do thêm để không đưa mùi mạnh vào vùng quanh tổ, bên cạnh chuyện độc hại.

Bố trí vườn theo cách chúng làm việc

Trồng thành cụm, gần thùng. Một cụm cây trổ cách thùng vài chục mét có giá trị hơn từng cây rải khắp vườn.

Trồng luân phiên để không đứt quãng. Mỗi lần nguồn hoa đứt là một lần đàn phải đi dò lại từ đầu — tốn thời gian và tốn quân.

Giữ vùng quanh thùng không mùi lạ. Vừa vì độc hại, vừa vì đó là kênh làm việc của đàn.

Đừng dọn sạch trơn lối đi giữa thùng và vườn. Cành lá dọc đường chính là chỗ đàn đặt dấu. Phát quang sạch sẽ cả một hành lang là xoá bảng chỉ đường — dọn cỏ quanh chân giá thì cần, nhưng không cần dọn trụi cả vườn.