Mái che cho thùng ong dú — làm thế nào cho đúng, và ba lỗi hay gặp

Trong tự nhiên, đàn ong dú ở trong hốc cây, hốc đất, khe tường — tức là luôn có một lớp che phía trên và hiếm khi phơi thẳng ra nắng chiều.

Cái thùng gỗ, dù dày tới đâu, không thay được lớp đó. Mái che chính là phần mình phải bù cho đàn — không phải thứ làm thêm cho đẹp.

Mái che chống hai thứ

Nắng chiều. Đây là thứ làm đàn xuống lực rõ nhất. Thùng phơi nắng chiều thì trong tổ nóng lên hàng giờ mỗi ngày, và đàn phải bỏ quân ra quạt gió, tải nước để hạ nhiệt — quân đó lẽ ra đi gom mật.

Dấu hiệu nhận ra ngay: nhiều con bu ngoài cửa vào buổi trưa chiều thay vì vào trong.

Mưa. Không phải vì ong sợ ướt, mà vì nước ngấm vào gỗ. Gỗ ẩm lâu ngày thì mục, và ẩm là thứ sinh mốc. Mưa tạt thẳng vào cửa tổ còn làm đàn khó ra vào trong nhiều ngày liền.

Ba lỗi hay gặp

Lỗi 1 — mái đặt úp thẳng lên nắp thùng.

Đây là lỗi phổ biến nhất vì nó tiện: lấy tấm tôn đặt lên nóc thùng, chặn cục gạch cho khỏi bay.

Hai hậu quả. Thứ nhất, tôn nóng lên rồi truyền nhiệt thẳng xuống nắp — thành ra mái che lại làm thùng nóng hơn. Thứ hai, khe giữa tôn và nắp đọng nước và giữ ẩm, và đó là chỗ kiến thích làm tổ.

Cách đúng: mái phải cách nóc thùng một khoảng để không khí đi qua được. Kê bằng bốn cục gỗ ở bốn góc là đủ.

Lỗi 2 — mái quá nhỏ, chỉ che đúng nóc.

Nắng chiều đi xiên, mưa cũng đi xiên. Mái bằng đúng kích thước nóc thùng thì buổi chiều gần như không che được gì, và mưa xiên vẫn tạt vào mặt trước.

Cách đúng: mái rộng hơn thùng ra mỗi bên, và nhô ra nhiều hơn ở phía đón nắng chiều cũng như phía đón mưa.

Lỗi 3 — mái thành cầu cho kiến.

Đây là lỗi âm thầm nhất. Mái gắn vào tường, vào cây, hoặc có cột chống cắm thẳng xuống đất — thế là kiến có một đường đi hoàn toàn khô ráo, vòng qua bốn bát nước dưới chân giá.

Cách đúng: mái gắn vào chính cái giá đã có bát nước, hoặc nếu có cột riêng thì cột đó cũng phải đứng trong bát nước. Và mái không chạm tường, không chạm cành cây.

⚠️ Đây là chỗ đáng kiểm ngay hôm nay nếu mái nhà mình đang chống bằng cột riêng.

Làm bằng gì

Tấm tôn — rẻ, bền, nhưng nóng. Dùng được nếu để cách nóc thùng một khoảng thoáng. Sơn mặt trên màu sáng thì đỡ hơn nhiều.

Tấm nhựa, tấm fibro — nhẹ, ít hấp nhiệt hơn tôn.

Lá, tranh, tấm đan — mát nhất, hợp nhất về mặt nhiệt. Đổi lại phải thay định kỳ, và cần canh để nó không mục rồi rơi xuống thành cầu cho kiến.

Tán cây — tốt nhất nếu có sẵn, và miễn phí. Nhưng có hai điều phải nhớ: tán rụng lá theo mùa, nên chỗ râm mùa này có thể trống mùa sau; và cành lá không được chạm thùng, vì đó là cầu cho kiến.

Cách kiểm mái có ăn không

Không suy luận, đi ra xem — và phải xem đúng giờ:

Ra lúc xế chiều. Nhìn xem bóng mái có phủ hết mặt thùng không, hay nắng đã liếm vào mặt bên. Đây là lần kiểm quan trọng nhất và không thay bằng lần kiểm buổi sáng được.

Ra ngay sau một cơn mưa. Nhìn mặt trước thùng có ướt không, quanh chân giá có đọng nước không.

Cúi nhìn ngang tầm đáy thùng xem cột mái, dây buộc, hay mép mái có chạm vào đâu không.

Làm lại vào đầu mỗi mùa. Góc nắng đổi, cây rụng lá, mái xô lệch sau mưa gió.

Một điều nữa: đừng che kín quá

Ngược lại với thiếu che là bọc kín — quây bạt bốn phía, đặt vào góc tối om không có chút nắng gió nào cả ngày.

Chỗ đó thì ẩm thường trực, và ẩm mới là thứ sinh mốc quanh thùng.

Cái cần là râm vào buổi chiều, thoáng gió, khô ráo — không phải tối và kín.