Cửa tổ quay về hướng nào — ba thứ phải cân, không chỉ là hướng nắng

Hỏi hướng đặt cửa tổ thì câu trả lời quen thuộc là «quay về hướng đông, đón nắng sớm».

Đúng một phần. Nhưng có ba thứ phải cân, và ở nhiều vườn thì thứ thứ hai và thứ ba quan trọng hơn thứ nhất.

Thứ nhất — nắng sớm, và chỉ nắng sớm

Ong dú ra muộn: chúng chờ trời đủ ấm và đủ sáng mới bắt đầu bay. Cửa tổ hứng nắng sớm thì đàn khởi động sớm hơn, tức là có thêm thời gian kiếm ăn trong ngày.

Lợi ích thật, nhưng nhỏ — và nó bị xoá sạch nếu đổi lấy nắng chiều.

⇒ Nguyên tắc đúng hơn là: nắng sớm thì tốt, nhưng nắng chiều thì phải tránh bằng mọi giá. Nếu ở vườn mình hai thứ đó đi cùng nhau thì chọn tránh nắng chiều.

Và nhớ: hướng mặt trời đổi theo mùa. Chỗ râm chiều tháng này có thể thành chang chang tháng sau. Nên kiểm lại vào đầu mỗi mùa, và nhất là sau khi có cây nào bị đốn.

Thứ hai — gió, và đây là thứ hay bị bỏ qua

Cửa tổ hứng thẳng hướng gió chính thì đàn gặp ba chuyện:

Ong khó về, nhất là con đang mang nặng. Gió tạt đúng miệng ống làm chúng phải vật lộn ở đoạn cuối.

Mưa tạt vào cửa. Mưa thường đi theo gió, nên cửa hứng gió cũng là cửa hứng mưa.

Đàn tốn công giữ khí hậu trong tổ, vì gió lùa làm nhiễu.

Việc cần làm rất đơn giản: đứng ở chỗ định đặt vào một ngày gió, xem gió từ đâu tới, rồi quay cửa lệch đi. Không có gì phức tạp hơn thế.

Nếu không tránh được hướng thì dựng một tấm chắn cách cửa một quãng — tấm tôn, hàng cây bụi, tấm lưới. Chắn chứ không bịt.

Thứ ba — lối đi của người

Đây là thứ ít ai nghĩ tới lúc đặt thùng, và là thứ gây phiền hằng ngày về sau.

Ong ra vào theo một dòng bay khá cố định trước cửa. Đừng để dòng đó cắt ngang lối người qua lại.

Nếu cắt ngang thì hai bên đều khổ: người đi qua bị ong bám, và đàn thì thường xuyên bị chắn đường — mà bị chắn đường lặp lại hằng ngày là sống trong trạng thái phòng thủ.

Cách đặt đúng: cửa tổ quay ra khoảng trống hoặc quay vào vườn, còn lối đi thì chạy phía sau hoặc bên hông thùng. Đứng quan sát cũng đứng lệch sang bên, không đứng giữa dòng bay.

Cân ba thứ khi chúng chọi nhau

Ở vườn thật thì hiếm khi có chỗ nào thoả cả ba. Thứ tự ưu tiên dùng được:

1. Tránh nắng chiều — cái này không nhân nhượng, vì nó là nguyên nhân làm đàn xuống lực rõ nhất.

2. Không cắt ngang lối đi — vì đây là chuyện lặp lại mỗi ngày.

3. Lệch khỏi hướng gió chính.

4. Nắng sớm — có thì tốt, không có cũng không sao.

Nhiều người xếp ngược danh sách này: đi tìm hướng đông trước, rồi chấp nhận cái chỗ đó bị nắng chiều hoặc nằm giữa lối đi.

Cách kiểm trong một buổi, trước khi đặt

Đứng ở chỗ định đặt và làm bốn việc:

Ra đó lúc xế chiều xem có nắng gắt không. Đây là lần kiểm quan trọng nhất, và phải làm vào đúng giờ đó chứ không phải buổi sáng.

Ra đó vào ngày gió xem gió từ đâu tới.

Nhìn xem mình sẽ đi qua đâu hằng ngày — ra sân phơi, ra chuồng, ra cổng.

Nhìn xuống đất xem chỗ đó có đọng nước sau mưa không.

Bốn việc đó tốn một buổi, và tiết kiệm được cái việc nặng nhất trong nghề: chuyển thùng sau khi đàn đã ổn định.