Thu mật ong dú đúng cách - Kỹ thuật không làm hại đàn

Tại sao thu mật ong dú khác ong mật

Ong dú là loài ong không có tính hung hăng, chúng tự vệ bằng bu và cắn nhẹ chứ không đốt như ong mật Apis. Điều này tạo thuận lợi lớn khi thu mật, vì người nuôi gần như không lo bị tấn công. Tuy nhiên, cấu trúc tổ hoàn toàn khác biệt: mật ở ong dú được chứa trong những bọng sáp riêng lẻ, không phải tập trung trong những khung ngang như ong mật. Chính vì vậy, phương pháp thu mật cũng phải thích ứng theo.

Một tổ ong dú cho năng suất khoảng 0,3–1,5 lít mật mỗi năm, tùy vào điều kiện địa phương, mùa hoa và sức khỏe đàn. Con số này thấp hơn nhiều so với ong mật, nên người nuôi cần thận trọng để không làm suy yếu đàn khi thu mật. Mật ong dú có màu sáng, vị chua nhẹ, chứa nhiều enzyme, được xem là sản phẩm quý giá cho sức khỏe.

Hai phương pháp thu mật phổ biến

Phương pháp thứ nhất là hút mật bằng ống nhỏ hoặc ống hút (syringe loại lớn). Người nuôi dùng ống hút có đầu nhỏ để tiếp cận các bọng mật trong thùng, hút nhẹ nhàng mật ra mà không làm hư hại cấu trúc tổ. Kỹ thuật này đòi hỏi sự khéo léo và kiên nhẫn, nhưng tổn thất đàn là tối thiểu. Mình thường dùng phương pháp này khi tổ còn yếu hoặc vào đầu mùa.

Phương pháp thứ hai là chắt mật, tức dùng một vật phẳng để nhẹ nhàng tách bọng mật khỏi cấu trúc tổ, rồi để mật chảy qua lưới hoặc vải lọc vào bình chứa. Cách này nhanh hơn nhưng cần kỹ năng để tránh làm rơi mật hoặc làm hư các phòng con. Chắt mật phù hợp khi tổ đã khỏe mạnh và lượng mật dồi dào.

Thời điểm và chuẩn bị thu mật

Mình chỉ bắt đầu thu mật khi đàn ong dú đã ổn định ít nhất 6–8 tháng trong thùng mới. Nếu thu quá sớm, đàn sẽ suy yếu và có thể bỏ tổ. Thời điểm tốt nhất là sau những đợt hoa dồi dào, khi lượng mật trong tổ rõ ràng. Ở Việt Nam, mùa hoa chính thường từ tháng 10 đến tháng 3, nên thu mật vào cuối mùa này sẽ an toàn nhất.

Trước khi thu mật, người nuôi cần quan sát đàn 2–3 ngày để chắc chắn lượng mật dư thừa. Mở thùng nhẹ nhàng, không làm hoảng sợ ong. Chuẩn bị các công cụ sạch sẽ: ống hút, bình chứa, vải lọc. Tránh thu mật vào thời gian nắng nóng kịch liệt hoặc lúc trời mưa, vì điều kiện này làm ong bị căng thẳng. Sáng sớm hoặc chiều tối là thời điểm lý tưởng.

Kỹ thuật thực hiện và bảo vệ đàn

Khi hút mật, mình mở thùng từ từ, để mắt quan sát vị trí bọng mật. Ong dú sẽ không tấn công, nhưng chúng vẫn có thể bay ra nếu cảm thấy bất an. Sử dụng ống hút với đầu mũi nhọn để tiếp cận bọng mật, hút nhẹ và ổn định. Mỗi bọng thường chứa vài mililit mật, nên cần thu từ nhiều bọng để đạt lượng đáng kể.

Không bao giờ thu hết mật trong tổ, vì ong dú cần dự trữ để sống qua những ngày thiếu hoa hoặc lạnh kéo dài. Mình thường để lại ít nhất 30–40% lượng mật ước tính trong tổ. Sau khi thu xong, đóng thùng nhanh chóng nhưng nhẹ nhàng, tránh làm tổn thương ong. Trong 2–3 ngày sau thu mật, quan sát đàn để đảm bảo chúng phục hồi bình thường.