Tách tổ ong dú quá sớm - Sai lầm khiến đàn yếu và mất mùa

Tại sao tách tổ sớm lại gây hại?

Người nuôi ong dú thường vội vàng tách tổ ngay khi thấy đàn bắt đầu phát triển. Mình đã mắc lỗi này nhiều năm trước, và kết quả là cả hai đàn đều yếu đi, không sản xuất mật được. Ong dú không giống ong mật Apis—chúng cần thời gian dài hơn để chuẩn bị cho việc tách tổ. Khi tách quá sớm, đàn con thiếu thức ăn dự trữ, đàn mẹ mất quá nhiều lao động và không còn sức để sản xuất.

Mỗi tổ ong dú chỉ cho 0,3–1,5 lít mật mỗi năm. Nếu tách sai thời điểm, cả năm đó đàn có thể không cho được mật nào. Điều tồi tệ hơn là đàn con có thể không vượt qua được mùa mưa, mùa khô kế tiếp vì chưa đủ mật dự trữ trong các bọng sáp.

Dấu hiệu đàn sẵn sàng để tách

Dấu hiệu thứ nhất là quy mô đàn. Khi mở nắp thùng, mình thấy ong phủ kín cả hai mặt ngang của phần thân, và có những bọng sáp mật đã đầy, đó là lúc có thể cân nhắc tách. Ong dú không xây những comb to như ong mật, chúng xây những bọng sáp riêng lẻ chứa mật, phấn và trứng. Khi mở tổ mà thấy nhiều bọng mật đã được niêm phong (không còn mở), đó là dấu hiệu tốt.

Thứ hai, kiểm tra số lượng ấu trùng. Nếu chỉ thấy ít ấu trùng hoặc chưa có, tuyệt đối không tách. Đàn con cần đủ ấu trùng để nuôi nên đàn lao động. Mình thường chờ tới khi thấy ấu trùng ở nhiều giai đoạn khác nhau, có nghĩa là chúa đã đẻ ổn định.

Thời gian tách tổ theo mùa

Ở Việt Nam, tách tổ ong dú nên vào cuối mùa xuân hoặc đầu mùa hè (từ tháng 4 đến tháng 6). Lúc này, hoa nở nhiều, ong có nhiều thức ăn để tích trữ. Tránh tách vào mùa mưa (tháng 9–11) vì hoa ít, ong không đủ mật để dự trữ cho mùa khô. Nếu tách quá muộn, đàn con sẽ không kịp tích trữ trước khi mưa đến.

Mình từng tách một tổ vào tháng 8, và nó chết hết vào mùa mưa vì thiếu thức ăn dự trữ. Kể từ đó, mình luôn ghi chép thời điểm tách tổ và kết quả từng năm để không lặp lại sai lầm.

Khoảng cách và chăm sóc sau tách

Sau khi tách, đặt tổ con cách tổ mẹ ít nhất 3–5 mét, tốt nhất là hơn 10 mét để tránh ong con quay lại tổ cũ. Nếu đặt quá gần, đàn con sẽ yếu vì ong lao động quay lại tổ mẹ. Mình bao giờ cũng chuyển tổ con sang vị trí khác trong vườn, hoặc cho bạn nuôi ở chỗ khác để chắc chắn.

Trong 2–3 tuần đầu sau tách, mình kiểm tra tổ con mỗi tuần một lần để chắc chắn chúa còn sống và đang đẻ. Nếu thấy ít ấu trùng, có thể cho thêm một ít mật và phấn bổ sung từ tổ khác. Tuy nhiên, không nên mở tổ quá thường xuyên vì làm ong mất tập trung.

Sai lầm khi đánh giá sự phát triển

Nhiều người nuôi nhầm lẫn giữa "đàn phát triển" và "đàn sẵn sàng tách". Một tổ ong dú có thể trông khoẻ và đông ong, nhưng nếu mới được 3–4 tháng tuổi, chúa vẫn còn trẻ và không đủ sức để xây dựng một tổ con mới. Mình thường chờ tới tổ mẹ đã sống ít nhất 6–8 tháng, hoặc tốt hơn là 1 năm, mới tách.

Một dấu hiệu khác là quan sát hành vi ong. Khi ong bắt đầu "tìm kiếm nơi xây tổ mới" (thể hiện bằng cách bay quanh, khám phá các khe hở trong thùng), đó là lúc chúa muốn tách tổ. Tuy nhiên, không phải lúc nào mình cũng nhận ra dấu hiệu này, vì vậy ghi chép định kỳ là rất quan trọng.

Câu hỏi thường gặp