Tách đàn ong dú - Sai lầm phổ biến và cách thực hiện an toàn

Những sai lầm phổ biến khi tách đàn ong dú

Tách đàn là cách nhanh nhất để mở rộng quy mô nuôi ong dú, nhưng người nuôi mới thường vội vàng mà không chuẩn bị kỹ. Sai lầm đầu tiên là tách đàn quá sớm, khi đàn mẹ chưa đủ mạnh hoặc chưa có đủ phôi non. Khi đó, đàn con sẽ yếu ớt, thiếu lao động, và khó có thể phát triển lại. Mình đã gặp trường hợp người nuôi tách từ đàn có khoảng 5.000 con thành hai phần mỗi phần 2.500 con, kết quả cả hai đàn đều suy yếu trong vòng hai tháng.

Sai lầm thứ hai là tách đàn mà không chắc chắn phôi non trong thùng con sẽ phát triển thành vua. Ong dú không giống ong mật, chúng không thể tự sữa ăn một ấu trùng bất kỳ để tạo vua mới. Nếu phôi vua trong đàn con không phát triển tốt hoặc bị hỏng, đàn sẽ không có vua và dần tuyệt chủng. Mình từng quên kiểm tra kỹ phôi trước khi tách, dẫn đến mất một đàn sau ba tháng vì không có vua đẻ trứng.

Chuẩn bị trước khi tách đàn

Người nuôi cần chắc chắn đàn mẹ đạt sức khỏe tốt trước khi tách. Dấu hiệu là thùng gần kín phôi, ong nhiều, hoạt động sôi nổi, và có mật dự trữ. Nếu tách từ đàn có dưới 8.000 con, khả năng thành công rất thấp. Mình thường chờ đàn đạt 12.000–15.000 con trước khi tách. Thùng con cần chuẩn bị sẵn sàng, khô ráo, không có mùi lạ. Nên dùng thùng mới hoặc thùng đã được vệ sinh kỹ lưỡng bằng nước ấm.

Chọn thời điểm tách đàn cũng quan trọng. Mình thường tách vào đầu mùa hoa, khoảng tháng 3–4 hoặc 9–10, khi có nguồn thức ăn dồi dào. Tránh tách vào mùa khô hoặc mùa mưa kéo dài, vì đàn con sẽ thiếu thức ăn để phát triển. Nên tách vào sáng sớm khi ong còn trong tổ, tránh tách vào buổi chiều khi ong kiếm ăn ngoài.

Quy trình tách đàn an toàn

Bước đầu là mở thùng mẹ và kiểm tra kỹ phôi non, tìm những bọng phôi vua. Phôi vua ong dú to hơn phôi lao động, thường nằm ở các góc hoặc vùng trung tâm của tổ. Chuyển 3–5 bọng phôi vua vào thùng con để tăng cơ hội có vua mới. Nếu chỉ có một bọng phôi vua, mình sẽ chuyển thêm 2–3 bọng phôi non để ong con có thể chăm sóc.

Tiếp theo, chia ong mẹ vào thùng con. Cách tốt nhất là hút ong từ các tấm phôi đã kín vào thùng con bằng ống hút nhỏ, sau đó rắc thêm ong từ những vùng không có phôi. Mình thường chuyển khoảng 30–40% ong từ đàn mẹ vào đàn con. Nhớ rằng ong dú rất nhạy cảm với thay đổi, nên thao tác phải nhanh và nhẹ nhàng.

Bước cuối là dán kín thùng con và để ở vị trí gần đàn mẹ trong 3–5 ngày. Ong con sẽ quen với mùi và môi trường mới. Sau đó, di chuyển thùng con ra vị trí cách đàn mẹ ít nhất 2–3 mét để tránh ong bay về đàn cũ. Nếu để quá gần, ong non sẽ lạc đường hoặc bay trở lại, làm đàn con yếu hơn.

Chăm sóc đàn con sau tách

Trong hai tuần đầu, đàn con rất dễ bị suy yếu. Người nuôi nên kiểm tra đều đặn nhưng không quá thường xuyên, vì mỗi lần mở thùng sẽ làm ong căng thẳng. Mình thường kiểm tra lần đầu sau 7 ngày, chỉ để chắc chắn phôi vua đang phát triển bình thường, không có dấu hiệu bệnh hoặc sâu bọ.

Bổ sung thức ăn cho đàn con rất cần thiết, nhất là nếu thời tiết không thuận lợi. Mình thường cho thêm mật hoặc nước đường loãng (1 phần đường : 2 phần nước) vào bình nhỏ, đặt gần lối vào tổ. Tránh cho quá nhiều vì ong dú không chứa được mật dự trữ lâu như ong mật. Nên cho ít nhưng thường xuyên, mỗi lần 50–100ml, mỗi tuần 2–3 lần.

Câu hỏi thường gặp