Rủi ro từ chính mình — mười can thiệp gây hại, xếp theo mức tốn kém

Danh sách nguyên nhân mất đàn thường bắt đầu bằng kiến, nắng, thuốc. Ít ai xếp chính mình vào đó.

Lý do không phải chối bỏ — mà là vì ong dú không phạt mình ngay. Với ong mật, mở thùng bừa thì bị chích, nên người ta học rất nhanh. Với ong dú thì không đau gì cả, và hậu quả tới nhiều tuần sau, dưới dạng một chuyện khác: đàn thưa dần, ít phấn về, rồi lụi.

⇒ Với loài này, kỷ luật phải tự đặt ra, vì đàn không nhắc mình.

Nhóm đắt nhất

1. Dời hoặc xoay thùng vài mét trong cùng vườn.

Tệ nhất trong cả danh sách. Ong dú nhớ toạ độ chứ không nhớ cái thùng — dời là mất luôn lớp ong đang bay ngoài trời, tức lớp già nhất, giàu kinh nghiệm nhất, đang nuôi cả đàn.

Và cảnh quan vẫn quen nên đàn không học lại mốc — đây là trường hợp ở giữa, tệ hơn cả đi thật xa.

2. Tách đàn sai mùa. Tách vào cuối mùa hoa hoặc mùa thiếu là chia sức một đàn đang không dư. Thường mất cả hai.

3. Thu mật quá sớm hoặc vét sạch. Mật trong tổ là lương thực cho mùa thiếu. Vét sạch là đẩy đàn vào thế phải gồng cả mùa sau.

4. Bơm đồ ăn vào tổ. Làm vỡ bọng trên đường bơm, thêm ẩm vào một hộp vốn cần khô, và kéo kiến tới. Đây là việc phá chứ không phải cứu.

Nhóm tốn vừa

5. Mở thùng ngoài danh sách cần thiết.

Xem được nhiều mật chưa · kiểm tra định kỳ · xem còn chúa không · dọn kiến bên trong. Mỗi lần mở là xé lớp keo và ép vỡ bọng — đàn bỏ nhiều ngày đi sửa thay vì đi gom.

Danh sách phải mở rất ngắn: thu mật, tách đàn, thùng hỏng thật, và bất thường kéo dài đã loại trừ hết nguyên nhân bên ngoài.

6. Cạy ống cửa cho «thoáng». Độ rộng đó là tính toán của đàn về an ninh và độ ẩm. Cạy ra thì đàn phải trát lại, và trong lúc đó cửa đang hở thật — mở đường cho đúng thứ cái ống sinh ra để chặn.

7. Đưa hoá chất vào vùng quanh thùng. Bả kiến (hoạt động bằng cách để con vật tha về tổ — mà ong cũng đi gom) · thuốc xịt côn trùng · thuốc diệt cỏ · dầu nhớt thải bôi chân giá · thuốc xịt muỗi trong nhà nếu thùng đặt gần.

Và nhớ: thứ gì vào vùng đó thì nằm lại trong mật và trong keo — phần mình sẽ lấy ra dùng và bán.

Nhóm âm thầm

8. Quét vec-ni hay sơn dầu vào mặt trong thùng.

Xuất phát từ ý tốt — cho bền, chống ẩm. Nhưng mùi dung môi thoát ra lâu hơn nhiều so với lúc sờ thấy khô tay, và trong một hộp kín thì nó không đi đâu được.

Đàn không cần: nó tự trát keo lên mặt trong, và lớp đó chống ẩm tốt hơn, lại tự phục hồi.

9. Đứng chắn dòng bay mỗi ngày. Đặt thùng sao cho lối đi cắt ngang trước cửa tổ. Không giết đàn, nhưng khiến nó sống trong trạng thái phòng thủ — mà phòng thủ thì tốn quân.

10. Thay đổi cảnh quan sát cửa tổ. Chặt cái cây cạnh thùng, dựng tấm tôn mới ngay trước cửa, đổi màu bức tường phía sau. Đó đều là xoá mốc đàn đã ghi để định hướng.

Cách tự chặn: ghi lại mỗi lần mình đụng vào tổ

Đây là việc hiệu quả nhất, và nó không đòi hỏi trí nhớ tốt hơn — chỉ đòi hỏi một dòng.

«20/9 · mở thùng tổ 2 thu mật · làm vỡ hai bọng».

Vài tuần sau, khi thấy tổ 2 thưa hơn các tổ khác, lật sổ ra là biết ngay vì sao — thay vì đi tìm nguyên nhân ở kiến, ở nắng, ở giống.

Và chính việc phải ghi ra làm mình cân nhắc trước khi làm: cầm bút định viết «mở thùng xem được nhiều mật chưa» thì tự nhiên thấy nó không đáng.

Câu hỏi đáng hỏi trước mỗi can thiệp

«Việc này có nằm trong danh sách bắt buộc không?»

Danh sách bắt buộc rất ngắn: thu mật đúng mùa · tách đàn đầu mùa hoa · chuyển thùng khi thùng hỏng thật · và chống kiến, che nắng, nhìn cửa tổ.

Mọi thứ khác — nếu ngập ngừng thì câu trả lời là không làm.

Nghe như quá ít việc. Nhưng phần lớn đàn mất ở năm đầu không mất vì người nuôi làm thiếu, mà vì làm thừa.