Dụng cụ thu hoạch mật ong dú: thứ thật sự cần và thứ mua rồi để đó

Đây là câu hỏi hay gặp trước mùa thu đầu tiên: cần sắm những gì. Và câu trả lời trên mạng thường là một danh sách dài, trong đó có mấy món nghe chuyên nghiệp mà thực tế người nuôi ong dú ít khi động tới.

Em chia ra ba nhóm: món bắt buộc, món nên có, và món nghe hay nhưng không cần.

Nhóm bắt buộc — ba món, và đều rẻ

1. Một con dao mỏng, sắc, bằng inox

Dùng để tách nắp thùng và cắt phần cần cắt. Yêu cầu duy nhất: mỏng và sắc. Dao dày thì phải dùng lực, dùng lực thì làm rung cả tổ và làm vỡ nhiều hơn mức cần.

Không cần dao chuyên dụng đắt tiền. Một con dao bếp mỏng, mài sắc, rửa sạch để khô là đủ.

2. Chổi lông mềm

Để gạt ong ra khỏi khu vực mình đang làm, nhẹ nhàng. Lông phải thật mềm — chổi cứng làm ong hoảng và làm chết ong.

Nhiều người dùng lông gà hoặc cọ vẽ bản to. Đều được. Cái chính là mềm và sạch.

3. Bình đựng miệng rộng, có nắp

Đây là món hay bị xem nhẹ nhất trong ba món, mà lại quan trọng nhất.

Miệng rộng để hứng được và dễ rửa. Có nắp để đậy trong lúc chờ lắng. Bằng inox hoặc thuỷ tinh. Và phải đủ lớn — hứng vào cái bát con rồi phải đổ qua đổ lại nhiều lần là thêm nhiều cơ hội cho bụi và không khí.

Chuẩn bị ít nhất hai cái: một để hứng, một để rót sang sau khi lắng.

Nhóm nên có

Lưới lọc inox loại thưa. Như đã nói ở chỗ khác, lưới phải thưa chứ không phải mịn. Mua loại rây bột là hay bị quá mịn — cầm lên nhìn xuyên qua thấy rõ lỗ thì mới đúng.

Khăn sạch, khô, không xù lông. Để lau tay, lau miệng bình. Đừng dùng khăn vải bông cũ — sợi bông rụng vào mật.

Hũ đựng thành phẩm, đủ số lượng, đã rửa và phơi khô hẳn từ hôm trước. Đây là chỗ bố trí trước quan trọng hơn là mua gì. Rửa hũ ngay hôm thu hoạch thì hũ chưa kịp khô, và hũ ẩm là vấn đề.

Cân. Không phải để bán mà để ghi sổ. Biết tổ nào cho bao nhiêu là dữ liệu quý nhất mà mình có, và sau hai ba năm nó cho biết vị trí nào, cách chăm nào ăn thua.

Sổ và bút. Ghi ngay tại chỗ: ngày, tổ số mấy, lượng, tình trạng tổ, thời tiết. Ghi sau thì quên.

Nhóm nghe hay nhưng không cần

Bộ đồ bảo hộ, mũ lưới, găng tay dày. Ong dú không đốt. Đây là điểm khác biệt lớn nhất so với nuôi ong mật và cũng là lý do nhiều người chuyển sang nuôi ong dú.

Găng tay dày thực ra còn có hại: nó làm mất cảm giác tay, mà thao tác trên tổ ong dú cần nhẹ và chính xác. Làm bằng tay trần, rửa sạch, là tốt nhất.

Máy quay ly tâm. Không dùng được cho ong dú. Mật nằm trong các túi nhựa cây rải rác, không nằm trong cầu sáp đều đặn. Ai bán cho mình máy quay để lấy mật ong dú thì người đó không hiểu con ong dú.

Bình xịt khói. Dùng cho ong mật để làm ong dịu lại. Với ong dú thì gần như không cần, và khói còn ám mùi vào mật lẫn vào tổ.

Máy hút mật, máy bơm. Có người giới thiệu dùng bơm hút mật ra khỏi túi cho nhanh. Nghe tiện, nhưng lực hút kéo theo cả vụn tổ và làm mật sục khí. Với quy mô vài chục tổ thì làm tay vẫn hơn.

Món đáng đầu tư mà ít ai nghĩ tới

Một cái bàn làm việc riêng. Không cần đẹp, chỉ cần mặt phẳng, sạch, dễ lau, và chỉ dùng cho việc này.

Người mới hay làm trên bàn ăn hoặc bàn bếp, và lần nào cũng phải dọn trước dọn sau. Dọn nhiều lần thì có lần dọn ẩu. Một cái bàn riêng, kê ở chỗ kín gió, giải quyết luôn chuyện bụi và chuyện vội.

Một cái đo độ ẩm cầm tay, nếu đã nuôi và bán. Không rẻ như mấy món trên, nhưng nó cho biết mẻ nào đủ độ — và đó là thứ phân biệt người bán hàng tử tế với người bán hàng may rủi.

Chuyện quan trọng hơn cả danh sách

Có đủ đồ mà bố trí sai thì vẫn hỏng. Ba nguyên tắc:

Chuẩn bị hết trước khi mở tổ. Dụng cụ khô sạch bày sẵn, hũ đủ số, bàn lau sạch. Mở tổ ra rồi mới đi tìm cái bình là để tổ mở lâu hơn cần thiết và để mật phơi ngoài không khí.

Mọi thứ chạm vào mật phải KHÔ. Rửa từ hôm trước, phơi khô hẳn. Đây là quy tắc em nhắc lại nhiều lần vì nó là nguyên nhân hỏng hàng phổ biến nhất mà người làm không nhận ra.

Làm ở chỗ kín gió. Gió mang bụi, và mùi mật kéo ong quay lại — kể cả ong của mình lẫn ong lạ, kiến cũng tới.

Danh sách rút gọn cho người thu mẻ đầu

Nếu chỉ sắm được ít thứ, thứ tự ưu tiên là:

Dao mỏng inox · chổi lông mềm · hai bình inox miệng rộng có nắp · lưới lọc thưa · hũ đựng đã phơi khô · khăn khô sạch · cân · sổ bút.

Tám món, phần lớn có thể đã có sẵn trong nhà. Đó là toàn bộ những gì cần cho mẻ đầu tiên.

Phần còn lại mua dần theo nhu cầu thật — sau vài mùa mình sẽ tự biết thiếu gì, và lúc đó mua mới đúng thứ mình cần thay vì mua theo danh sách của người khác.