Bốn mươi tám giờ đầu sau khi lấy mật — quãng quyết định chất lượng cả mẻ

Có một chuyện em thấy lặp lại ở nhiều người nuôi: họ làm rất kỹ lúc mở tổ và lấy mật — nhẹ tay, sạch sẽ, cẩn thận từng thao tác — rồi sau khi mật vào bình thì coi như xong việc, để đó tính sau.

Nhưng mật ong dú là thứ nhạy, và hai ngày sau khi rời tổ là quãng nó dễ tổn thương nhất. Ra khỏi tổ là nó mất lớp bảo vệ mà ong đã dựng cho nó; từ giờ trở đi nó chỉ còn dựa vào mình.

Bài này đi theo mốc thời gian, từ lúc mật rời tổ.

Giờ thứ 0 tới giờ thứ 2 — làm liền, đừng ngắt quãng

Mật vừa lấy ra đang ở trạng thái mở: tiếp xúc không khí, hút ẩm từ không khí, và thu hút mọi thứ có mùi mật — ong, kiến, ruồi.

Việc cần làm ngay: đưa vào bình có nắp, đậy lại. Kể cả khi còn phải lọc, còn phải để lắng — vẫn đậy trong lúc chờ.

Lỗi phổ biến: lấy mật xong để nguyên trong chậu mở, đi làm việc khác, hai tiếng sau quay lại. Trong hai tiếng đó, ngày nồm hoặc mùa mưa, mật đã hút thêm ẩm — mà độ ẩm là thứ quyết định mẻ này để được bao lâu.

Nguyên tắc: đã mở tổ thì làm liền một mạch tới lúc mật vào hũ đậy kín. Đừng chia thành hai buổi.

Giờ thứ 2 tới giờ thứ 12 — để lắng, đậy kín, để chỗ mát

Để lắng là bước cần thiết và không thay thế được bằng lọc. Nhưng nhiều người để lắng trong bình mở, đặt ở góc bếp ấm.

Đúng cách: bình đậy kín, đặt chỗ mát nhất trong nhà. Nếu có chỗ trong tủ lạnh thì càng tốt — lắng trong ngăn mát chậm hơn một chút nhưng an toàn hơn nhiều.

Trong quãng này đừng khuấy, đừng nghiêng, đừng di chuyển. Mỗi lần động vào là trộn lại phần đã lắng.

Giờ thứ 12 tới giờ thứ 24 — vào hũ

Đây là bước cuối và cũng là bước có nhiều lỗi nhất.

Hũ phải khô hoàn toàn. Nhắc lại vì đây là lỗi số một. Hũ rửa hôm nay úp ngược cho ráo rồi dùng luôn là hũ còn ẩm. Phải rửa từ hôm trước và phơi khô hẳn.

Chừa khoảng trống. Đừng đổ đầy tới miệng. Chừa khoảng một phần năm chiều cao. Mật ong dú sinh khí trong quá trình lên men nhẹ, không có chỗ chứa thì đẩy nắp hoặc trào.

Rót nhẹ, đừng để sục bọt. Rót từ trên cao xuống tạo bọt khí, và bọt khí mang không khí vào sâu trong mật.

Chừa phần đáy bình. Phần cuối cùng thường có cặn. Để riêng, dùng trong nhà, đừng cho vào hũ bán.

Lau sạch miệng hũ trước khi đậy. Mật dính ở ren nắp là chỗ kiến tìm tới và là chỗ nắp đóng không kín.

Đậy chặt, rồi vào ngăn mát ngay.

Giờ thứ 24 tới giờ thứ 48 — quan sát

Nhiều người bỏ qua bước này, nhưng nó là bước cứu mình khỏi bán nhầm hàng có vấn đề.

Sau một ngày trong ngăn mát, lấy ra nhìn từng hũ:

Có hũ nào sủi bọt không? Nếu có ngay trong 24 giờ đầu thì mẻ đó có vấn đề — nhiều khả năng lấy non hoặc nhiễm nước từ dụng cụ.

Nắp có bị đẩy không? Sờ vào thấy phồng là có khí sinh ra nhanh bất thường.

Có hũ nào tách lớp mạnh không? Tách nhẹ bình thường, tách rõ rệt thì đáng chú ý.

Nếu có dấu hiệu, để riêng những hũ đó ra và đừng bán. Dùng trong nhà, hoặc bỏ. Bán một hũ có vấn đề rồi khách phát hiện sau hai tuần thì mất nhiều hơn giá trị hũ mật rất nhiều.

Đây cũng là lý do em khuyên đừng bán ngay trong ngày thu hoạch. Chờ hai ngày, kiểm, rồi mới giao. Hai ngày đó là bảo hiểm rẻ nhất mình có.

Ghi chép — việc làm ngay chứ đừng để sau

Ngay trong buổi thu hoạch, ghi vào sổ:

Ngày thu · tổ nào · lượng thu được từng tổ · tổng · số hũ đóng được · thời tiết hôm đó · có gì bất thường không.

Và đánh mã cho mẻ. Không cần phức tạp — ngày tháng là đủ, ví dụ ghi lên đáy hũ bằng bút không phai. Sau này có hũ nào có vấn đề thì tra ngược ra được là mẻ nào, từ tổ nào.

Nghe rườm rà với người nuôi vài tổ, nhưng đây chính là thứ cho phép mình cải thiện. Không có mã mẻ thì mọi vấn đề đều chung chung, và chung chung thì không sửa được.

Ba lỗi hay gặp nhất trong hai ngày này

Lỗi 1 — Chia thành hai buổi. Lấy mật hôm nay, mai mới lọc và đóng hũ vì tối qua mệt. Mật nằm mở hoặc đậy hờ qua đêm là mất kiểm soát về độ ẩm.

Lỗi 2 — Dùng lại hũ cũ mà chỉ tráng qua. Hũ đã đựng mật lần trước, tráng nước rồi dùng lại. Vừa còn ẩm vừa có thể còn men từ mẻ cũ. Hũ tái sử dụng phải rửa kỹ, tiệt trùng bằng nước sôi, rồi phơi khô hoàn toàn — và làm từ hôm trước.

Lỗi 3 — Để hũ ngoài chờ dán nhãn. Đóng hũ xong, để trên bàn chờ hôm sau dán nhãn cho đẹp rồi mới cất tủ lạnh. Một đêm ở nhiệt độ phòng ngay sau khi đóng hũ là quãng mật dễ tổn thương nhất. Cất lạnh trước, dán nhãn sau — nhãn dán lúc nào cũng được.

Tóm lại

Chất lượng một mẻ mật ong dú được quyết định ở ba chỗ: người nuôi có chờ ong vít nắp không, dụng cụ có khô không, và hai ngày đầu sau khi lấy ra có được xử lý liền mạch không.

Chỗ thứ ba là chỗ hoàn toàn nằm trong tay mình và không tốn thêm đồng nào. Cũng là chỗ bị bỏ qua nhiều nhất.