Đàn yếu hay đàn đang mùa thiếu — phân biệt bằng bốn câu hỏi

Đây là nhầm lẫn tốn kém nhất trong việc đọc đàn, vì hai tình huống nhìn giống hệt nhau ở cửa tổ: ít ong ra vào, ít phấn về, ống cửa bị bóp hẹp lại.

Nhưng một cái cần can thiệp ngay, còn cái kia thì can thiệp chính là làm hỏng.

Vì sao dễ nhầm

Đàn ong dú co lại vào mùa thiếu hoa: giảm đẻ, ít ra ngoài, sống dựa vào phần đã tích, thu hẹp cửa cho dễ giữ. Đó là chiến lược, không phải bệnh.

Đàn yếu vì kiến, vì nắng, vì thuốc cũng biểu hiện y hệt vậy.

⇒ Nên không thể kết luận bằng một lần nhìn. Phải hỏi bốn câu.

Câu 1 — Quanh vườn có gì đang trổ không?

Đây là câu quan trọng nhất, và là câu người ta hay quên vì nó không nằm ở cái thùng.

Đi một vòng vườn và vòng quanh khu. Nếu không có gì đang trổ thì đàn co lại là đúng nhịp — nó đang làm chính xác cái nó nên làm.

Nếu cây đang trổ rộ mà đàn vẫn thưa thì đó là tín hiệu thật.

Câu 2 — Các tổ khác thì sao?

Đây là câu trả lời nhanh nhất nếu có từ hai tổ.

Cả dãy cùng thưa → nguyên nhân chung: hết mùa hoa, mưa dài, hoặc ai đó vừa phun thuốc cả khu.

Một tổ thưa, các tổ khác vẫn đều → nguyên nhân riêng của tổ đó. Nhìn một cái là loại trừ được toàn bộ nhóm nguyên nhân chung.

Chỉ có một tổ thì so với chính nó ở các tuần trước — và chuyện đó chỉ làm được nếu có ghi sổ.

Câu 3 — Có dấu hiệu bất thường kèm theo không?

Đàn co lại vì mùa thì chỉ thưa thôi, mọi thứ khác bình thường. Đàn yếu vì nguyên nhân bên ngoài thì thường có dấu vết:

Nhiều xác ong còn tươi dồn lại một lúc → nghi thuốc.

Vệt kiến bò lên thùng → kiểm bát nước và tìm cầu.

Ong bu ngoài cửa vào trưa chiều → trong tổ quá nóng, cần che nắng.

Ong lượn lộn xộn, đánh nhau ở cửa → bị đàn lạ tới cướp.

Mảnh sáp vương dưới đất, ống cửa rách nham nhở → có thứ gì đã tấn công.

Không có dấu vết nào trong số này thì khả năng cao là chuyện của mùa.

Câu 4 — Mình có làm gì gần đây không?

Câu này khó hỏi nhất vì phải tự soi, nhưng nó bắt được rất nhiều trường hợp.

Trong một tháng qua có: mở thùng · dời hay xoay thùng · thu mật · tách đàn · chặt cây cạnh thùng · dựng gì mới trước cửa tổ · xịt thứ gì gần đó · để thùng chạm tường?

Có thì gần như chắc chắn đó là nguyên nhân — và việc cần làm là dừng lại và để yên, không phải làm thêm.

Nếu là mùa thiếu — làm gì

Gần như không làm gì, và đó là câu trả lời đúng:

Không thu mật — phần trong tổ là lương thực của đàn cho quãng này.

Không tách đàn.

Không mở thùng.

Không bơm đồ ăn vào tổ — đây là lúc cám dỗ nhất, và nó phá chứ không cứu.

Việc duy nhất là giảm mọi áp lực khác: chống kiến kỹ hơn (mùa thiếu là mùa kiến đói), che nắng hoặc che mưa tuỳ vùng, giữ nguồn nước.

Nếu là đàn yếu thật — làm gì

Sửa đúng nguyên nhân tìm ra, và gần như luôn là việc ở bên ngoài cái thùng:

Kiến → châm bát nước, cắt mọi cầu, dọn lá mục, kéo thùng rời tường.

Nắng chiều → mái rộng hơn, kê cao, thêm tấm chắn.

Thuốc → hỏi quanh, cắt nguồn, nhờ báo trước lần sau.

Mình vừa quấy → dừng lại.

Rồi để yên và theo dõi ba dấu hiệu trong những tuần sau: ra vào có đều trở lại không · có con mang phấn về không · có con gác ở miệng ống không.

Đàn cần nhiều tuần để gây lại lớp đã mất. Đừng đánh giá quá sớm, và đừng chồng thêm can thiệp mới trong lúc chờ.

Cái làm bốn câu này chạy được

Cả bốn đều dựa vào một thứ: biết thế nào là bình thường ở vườn mình.

Và cái đó chỉ có được bằng ghi sổ — mỗi tuần một dòng: ngày · cây gì đang trổ · ra vào nhiều hay ít · có phấn về không.

Sau một năm, cuốn sổ trả lời câu 1 và câu 2 trong ba mươi giây. Không có nó thì mỗi lần đàn thưa đều là một lần đoán mò — và đoán mò thì thường dẫn tới can thiệp, mà can thiệp sai lúc là cách mất đàn phổ biến nhất.