Đàn ong dú bỏ tổ — dấu hiệu báo trước nhiều tuần mà ít ai đọc

Một sáng ra thăm, cửa tổ vắng tanh. Mở ra thì tổ còn nguyên mà không còn con nào.

Nhìn thì như một cú đột ngột. Thật ra bỏ tổ là quyết định cuối của một quá trình dài — và quá trình đó phát tín hiệu suốt nhiều tuần.

Vì sao một đàn bỏ đi

Không phải vì nó «thích chỗ khác». Là vì ở lại thì tệ hơn ra đi. Bốn nhóm nguyên nhân, xếp theo mức phổ biến:

1. Nóng kéo dài. Thùng phơi nắng chiều, mái che không đủ, nền bê tông toả nhiệt. Đàn phải dồn quân quạt gió và tải nước hàng tháng trời.

2. Mùi lạ trong tổ. Vec-ni hay sơn dầu quét mặt trong, gỗ ngấm hoá chất, keo dán gốc dung môi, dầu nhớt bôi chân giá bốc lên. Đây là nguyên nhân hay bị bỏ qua nhất vì mình quen mùi rồi nên không ngửi thấy nữa.

3. Bị quấy nhiều lần. Mở thùng lặp lại, dời chỗ, gõ vào thùng, rung do giá lung lay, người đi cắt ngang dòng bay mỗi ngày.

4. Áp lực kéo dài không dứt. Kiến vào đi vào lại, ẩm mốc thường trực, bị đàn lạ tới cướp nhiều lần.

Điểm chung: cả bốn đều kéo dài. Không có nguyên nhân nào xảy ra trong một ngày rồi đàn đi ngay.

Dấu hiệu, theo thứ tự xuất hiện

Sớm — nhiều tuần trước

Lượng phấn về giảm dần trong khi mùa hoa vẫn tốt. Đàn giảm đẻ — nó đã bắt đầu tính chuyện không đầu tư vào chỗ này nữa.

Ra vào thưa dần so với các tổ khác trong cùng vườn.

Ong bu ngoài cửa vào trưa chiều — nếu nguyên nhân là nóng.

Giữa — vài tuần trước

Ống cửa bị bóp hẹp lại rõ rệt và giữ nguyên như vậy nhiều tuần.

Không còn con gác ở miệng ống — đàn không đủ quân để cắt cử nữa.

Ngừng hẳn việc mang phấn về.

Muộn — sát lúc đi

Hoạt động lạ ở cửa: nhiều con ra vào tấp nập bất thường trong một hai ngày, khác hẳn nhịp của những tuần trước đó.

Rồi vắng hẳn.

⇒ Nếu chỉ nhìn tổ mỗi tháng một lần thì chỉ thấy khúc cuối, và nó trông như đột ngột. Nhìn mỗi tuần vài phút thì thấy cả quá trình.

Phân biệt với hai chuyện khác

Đàn co lại vào mùa thiếu. Cũng thưa, cũng ít phấn, cũng bóp cửa. Khác ở chỗ: quanh vườn không có gì đang trổ, và các tổ khác cũng vậy. Đó là nhịp mùa, không phải chuẩn bị đi.

Đàn đã tan chứ không phải bỏ đi. Kiến ăn sạch, hoặc đàn lụi dần rồi hết. Khác ở chỗ: trong tổ thường có dấu vết — vệt kiến, sáp bị phá, xác. Tổ bỏ đi thì còn khá nguyên nhưng trống không.

Phân biệt được ba tình huống này quan trọng, vì mỗi cái dẫn tới một việc khác nhau.

Thấy dấu hiệu sớm thì làm gì

Việc đúng gần như luôn là sửa ngoại cảnh rồi để yên — chứ không phải mở thùng ra xem:

Ghé mũi vào khe nắp ngửi. Còn mùi gì khác mùi gỗ không? Đây là việc mất năm giây mà bắt được nguyên nhân số hai.

Ra nhìn vào xế chiều xem nắng có liếm vào thùng không. Có thì che thêm ngay.

Kiểm bát nước, cắt mọi cầu kiến, kéo thùng rời tường.

Nhìn nền và mái — có đọng nước, có mốc, mái có xô lệch không.

Rồi dừng hẳn mọi can thiệp. Không mở, không dời, không thu, không tách trong nhiều tuần.

Nếu nguyên nhân là mùi thùng và đàn đã có dấu hiệu rõ, thì đây là một trong số ít trường hợp chuyển thùng là đúng — nhưng phải làm ban đêm khi cả đàn đã về, đặt thùng mới vào đúng vị trí cũ, và nên có người có kinh nghiệm làm cùng.

Nếu đàn đã đi

Đừng vội dùng lại thùng đó cho đàn mới trước khi trả lời được vì sao đàn cũ đi. Không thì đàn mới cũng đi theo.

Kiểm ba thứ: ghé mũi vào mặt trong xem có mùi không · ra nhìn chỗ đó vào xế chiều xem có nắng không · tìm dấu kiến và mốc.

Thùng không có vấn đề thì cạo sạch bằng dụng cụ khô, phơi nắng gió nhiều ngày rồi dùng lại được. Thùng có mùi thì phơi tới khi ghé mũi không còn ngửi thấy gì — và nếu là vec-ni quét mặt trong thì tốt nhất là bỏ.