Xác ong trước cửa tổ — bao nhiêu là bình thường, khi nào là báo động

Người mới ra thăm tổ thấy mấy xác ong dưới đất là hoảng ngay. Phản ứng dễ hiểu, nhưng thường là báo động nhầm.

Xác ong trước cửa thường là dấu hiệu tổ sạch, không phải tổ có chuyện. Cái đáng đọc không phải sự có mặt của chúng, mà là ba thứ: số lượng, độ tươi, và nhịp xuất hiện.

Vì sao có xác, và vì sao đó là chuyện tốt

Một con ong thợ sống vài tuần tới vài tháng. Đàn có hàng nghìn con, nên mỗi ngày đều có một số con hết tuổi.

Và ong trong tổ mang xác ra ngoài — đó là việc dọn dẹp, và là một phần của việc giữ tổ sạch.

⇒ Thấy vài xác mỗi ngày nghĩa là đàn còn đủ quân để làm việc nhà. Đó là dấu hiệu bình thường.

Ngược lại, một đàn không dọn xác, để xác nằm tích trong tổ, mới là đàn có vấn đề — nhưng cái đó thì nhìn từ ngoài không thấy được.

Ba thứ cần đọc

1. Số lượng — so với chính vườn mình, không so với sách.

Không có con số chung, vì nó phụ thuộc đàn to nhỏ. Cách dùng được: nhìn đều đặn để biết mức bình thường của tổ mình, rồi chỉ lo khi nó vọt lên.

Đây là một trong những lý do đáng ghi sổ — «hôm nay nhiều hơn mọi khi» chỉ có nghĩa khi mình biết «mọi khi» là bao nhiêu.

2. Độ tươi — đây là chỉ dấu quan trọng nhất.

Xác khô, cũ, rải rác: ong hết tuổi, tích lại qua nhiều ngày. Bình thường.

Xác còn tươi, dồn lại một lúc: chết đột ngột hàng loạt. Đây mới là báo động.

3. Nhịp — đều đặn hay bùng lên.

Đều đặn vài con mỗi ngày là nhịp tự nhiên. Một sáng ra thấy cả đống là chuyện khác hẳn.

Khi thấy nhiều xác tươi — nghi gì, theo thứ tự

1. Thuốc trừ sâu — nghi đầu tiên, vì phổ biến nhất.

Lý do nó khớp: thuốc trúng lớp đi kiếm ăn — mà lớp đó là lớp ong già nhất, đang bay ngoài trời. Chúng chết gần như cùng lúc, và về tới cửa tổ mới ngã xuống.

Việc cần làm: hỏi quanh xem có ai vừa phun — nhà mình, hàng xóm, ruộng gần đó. Cắt nguồn là việc quan trọng nhất; sau đó để đàn yên hoàn toàn, không mở thùng.

2. Thứ mình vừa đưa vào vùng quanh thùng.

Bả kiến, thuốc xịt côn trùng, dầu nhớt bôi chân giá, thuốc diệt cỏ, thuốc xịt muỗi trong nhà nếu thùng đặt gần. Nghĩ lại một tuần qua mình đã làm gì.

3. Ong lạ tới cướp.

Dấu hiệu kèm theo: nhiều con lượn lộn xộn trước cửa thay vì đi theo dòng đều, có đánh nhau ở cửa, và cửa tổ bị bóp hẹp lại. Xác thường nằm rải quanh chứ không chỉ ngay dưới cửa.

4. Nắng quá gắt.

Dấu hiệu kèm theo: ong bu bên ngoài cửa vào trưa chiều. Việc cần làm là che nắng, không phải mở thùng.

5. Đàn vừa bị xáo trộn mạnh — vừa mở thùng, vừa dời chỗ, vừa bị va vào giá.

Việc không nên làm khi thấy xác

Đừng mở thùng ra xem. Nếu đàn vừa mất lớp đi kiếm ăn thì nó đang yếu nhất — mở ra là thêm một cú nữa đúng lúc nó ít chịu nổi.

Đừng xịt gì. Nhất là khi nghi thuốc — thêm hoá chất vào là làm nặng thêm đúng cái nguyên nhân.

Đừng bơm đồ ăn vào tổ «cho đàn khoẻ lại». Nó không phải thuốc bổ; nó làm vỡ bọng, thêm ẩm, và kéo kiến tới.

Đừng dời thùng. Dời là mất luôn phần quân còn đang bay ngoài trời.

Việc nên làm

Cắt nguồn nếu tìm ra được — nói chuyện với người phun, dời lịch phun, gỡ thứ mình vừa đưa vào vùng quanh thùng.

Để đàn yên hoàn toàn.

Theo dõi ba dấu hiệu trong những tuần sau: ra vào có đều trở lại không · có con mang phấn về không · có con gác ở miệng ống không.

Đàn cần nhiều tuần để gây lại lớp đã mất, vì phải chờ lớp trong tổ lớn lên thay. Đừng đánh giá quá sớm.