Cận cảnh tổ mật ong dú trong chậu

Tổ mật sau khi tách, trước khi lọc.

Video quay tại trang trại ong dú Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh). Xem thêm các video khác trong chuyên mục Video tại trại.

Trong chậu tổ mật thường lẫn thứ gì

Khi một khối tổ được lấy ra để thu mật, người ta thường thấy lẫn trong các bọc mật vài bọc chứa thứ sệt, màu vàng, cam hay nâu — đó là phấn. Người mới dễ nhầm đó là «mật đặc» và trộn chung. Hiểu phấn ong dú là gì giúp tránh điều đó, và cũng giúp hiểu vì sao người nuôi cẩn thận không lấy nó.

Phấn ong dú là gì

Ong thợ thu phấn hoa từ cây, mang về trên chân, đổ vào bọc phấn và nén chặt. Trong bọc, phấn được trộn với một ít mật và chất ong tiết ra, rồi lên men dần nhờ vi sinh vật tự nhiên. Kết quả là một khối sệt, có vị chua, hơi đắng, mùi đặc trưng — khác hẳn phấn hoa khô.

Vai trò với đàn

Phấn là nguồn đạm của đàn. Ong thợ dùng phấn trộn với mật để làm thức ăn đổ sẵn vào mỗi ô trứng trước khi chúa đẻ. Không có phấn, chúa có đẻ cũng không có ô nào được chuẩn bị — đàn ngừng phát triển. Nói cách khác, mật là năng lượng để đàn sống, còn phấn là thứ để đàn lớn.

Vì sao không nên lấy phấn

• Mỗi bọc phấn lấy đi là bớt thức ăn cho thế hệ ong kế tiếp.
• Phấn lẫn vào mật làm mật đục, chua gắt, đắng, lên men mạnh và nhanh hỏng.
• Bọc phấn vỡ trong thùng kéo ruồi đẻ trứng, dẫn tới giòi phá tổ.

Vì vậy khi thu mật, người nuôi tách bọc phấn ra, trả lại vào thùng nếu còn nguyên, hoặc bỏ riêng nếu đã vỡ — tuyệt đối không ép chung.

Phân biệt nhanh khi đang thu

• Bọc mật: mềm, căng, chứa chất lỏng trong; chọc thủng thì chảy.
• Bọc phấn: chắc hơn, bên trong sệt như bột nhão; chọc thủng không chảy, chỉ ứa ra chậm.
• Bọc phấn thường nằm gần khối trứng hơn.

Về sản phẩm «phấn ong dú» trên thị trường

Có nơi bán phấn ong dú như một sản phẩm riêng, kèm lời giới thiệu về công dụng. Một vài điều nên biết:

• Để có phấn bán, phải lấy đi nguồn thức ăn của đàn — làm nhiều sẽ hại đàn.
• Phấn lên men để ngoài tổ rất nhanh hỏng nếu không bảo quản kỹ.
• Những lời hứa về chữa bệnh chưa có bằng chứng đầy đủ ở người; không dùng thay thuốc.
• Người dị ứng phấn hoa cần đặc biệt cẩn thận.

Với người nuôi vườn nhà, phấn ong dú giá trị nhất khi nằm yên trong thùng — vì đó là tương lai của đàn.

Câu hỏi thường gặp

Hình ảnh và video trong bài do Trại ong dú Ong Quý thực hiện tại vùng nuôi Trảng Bàng, Tây Ninh.