Mua tổ rồi mới biết là tổ hoang — làm gì tiếp

Nhận ra sau khi đã trả tiền — người bán không chỉ được đàn mẹ, không nói được tuổi tổ, hoặc thùng nhìn như vừa được nhét vội một khối tổ vào.

Trách móc lúc này không giúp được gì. Nhưng có bốn việc làm được ngay, và một việc tuyệt đối không nên làm.

Trước hết: hiểu mình đang có gì

Tổ hoang bắt về có ba ẩn số mà mình không kiểm được:

Loài có nuôi được không. «Ong dú» là tên gọi chung cho nhiều loài, và chỉ một số ít chịu được việc chuyển chỗ — điều kiện đầu tiên, không có thì mọi thứ khác vô nghĩa.

Cấu trúc tổ còn nguyên tới đâu. Lấy tổ ra khỏi hốc nghĩa là cưa, đục hoặc bẩy — và tổ ong dú dán vào vách bằng keo, bọng mật thì vách mỏng. Gỡ ra thì gần như chắc chắn vỡ một phần.

Đàn đã bị hành tới đâu trong lúc lấy và lúc chở.

⇒ Nghĩa là tỷ lệ mất cao hơn hẳn tổ nuôi, và điều đó không phải lỗi của mình.

Bốn việc làm được ngay

1. Đặt vào chỗ tốt nhất mình có — và để yên hoàn toàn.

Râm vào buổi chiều · khô ráo · không cắt ngang lối đi. Bốn bát nước dưới chân giá, mái rộng kê thoáng.

Rồi không đụng vào gì nữa. Đàn đã bị hành nhiều lần rồi — thứ nó cần nhất bây giờ là yên.

2. Chống kiến kỹ hơn bình thường.

Đàn yếu thì không tự chống nổi kiến như đàn khoẻ. Bốn bát nước đầy, chân đứng giữa bát, cắt sạch mọi thứ bắc cầu, kéo thùng rời khỏi tường, dọn lá mục quanh gốc.

Và cúi xuống nhìn ngang tầm đáy thùng mỗi tuần — đây là việc quan trọng nhất trong cả bốn.

3. Theo dõi ba dấu hiệu, kiên nhẫn.

Vào buổi sáng nắng: ra vào có đều không · có con mang cục phấn về không · có con gác ở miệng ống không.

Trong vài tuần đầu, thứ đáng tìm nhất là ong lượn vòng trước cửa — dấu hiệu chúng đang ghi nhớ mốc và nhận chỗ mới. Rồi sau đó là phấn về, nghĩa là đàn đang nuôi ấu trùng.

4. Hỏi người nuôi trong vùng.

Chụp ảnh gần con ong và cửa tổ, hỏi xem loài này ở đây có ai nuôi được không. Đây là thông tin quyết định — và chỉ người trong vùng mới trả lời được.

Một việc tuyệt đối không nên làm

Đừng mở thùng ra xem tình hình.

Đây là phản xạ mạnh nhất khi nghi tổ có vấn đề — và là việc tệ nhất lúc này.

Đàn đang ở trạng thái yếu nhất: cấu trúc tổ đã bị phá một lần khi lấy khỏi hốc, vừa đi một chuyến, đang phải học lại mốc. Mở thùng là xé thêm lớp keo và ép vỡ thêm bọng đúng lúc nó ít chịu nổi nhất.

Mở ra cũng không cho mình thông tin dùng được — vì mình không biết trước đó nó trông thế nào để mà so.

Chuẩn bị cho hai khả năng

Khả năng tốt: loài đó nuôi được và đàn còn đủ sức. Sau vài tuần sẽ thấy ra vào đều trở lại và có phấn về. Từ đó chăm như một tổ bình thường.

Khả năng xấu: đàn lụi dần dù mình làm đúng hết. Nếu vậy thì không phải mình nuôi sai — và điều này đáng nói rõ, vì người mới hay tự trách rồi bỏ nghề.

Khi đó việc hợp lý là ghi lại vào sổ: mua ngày nào, ở đâu, dấu hiệu gì, mất khi nào. Đàn mất mà có ghi lại thì vẫn cho được một bài học.

Cho lần sau

Ba câu hỏi lọc được gần hết, và chúng miễn phí:

«Tổ này tách bao lâu rồi?»

«Tách từ đàn nào, cho em xem với?» — câu lọc mạnh nhất, vì người bắt tổ hoang không có đàn mẹ để chỉ.

«Vườn anh mật về vào quãng nào trong năm?»

Và một câu nữa: «Nếu em có chuyện thì gọi lại được không anh?»

Còn chuyện tổ hoang nói chung

Nếu thấy một tổ hoang trong vườn nhà mình thì để nguyên có lợi hơn: nó thụ phấn cho vườn, và mình có sẵn một tổ để quan sát cách nó ra vào theo mùa — học được nhiều hơn là mang về nhốt trong thùng.

Chỉ nên chuyển khi cái hốc đó sắp bị phá — cây sắp đốn, tường sắp đập. Và khi đó nên nhờ người có kinh nghiệm làm cùng, vì tỷ lệ sống phụ thuộc rất nhiều vào cách gỡ.