Chở tổ ong dú về nhà — quãng đường ngắn mà hỏng nhiều đàn

Tổ mua xong, tiền trả rồi, đàn khoẻ. Rồi hỏng trên đường về — và người mua không bao giờ biết, vì hậu quả hiện ra vài tuần sau.

Ba sai lầm trong chuyến đi đó đều sửa được và không tốn gì.

Sai lầm 1 — Lật nghiêng thùng

Đây là sai lầm đắt nhất, và hay xảy ra nhất khi chở bằng xe máy hoặc nhét vào cốp xe.

Vì sao đắt: mật ong dú nằm trong những bọng tròn vách mỏng và mềm, dính chùm với nhau — không phải ô sáp cứng có khung như tầng cầu ong mật.

Nghiêng thùng là bọng vỡ, mật tràn xuống — và phần dưới thường là vùng buồng con. Mất một lứa ấu trùng nghĩa là nhiều tuần sau đàn thiếu quân.

Làm đúng: giữ thùng đúng chiều đứng suốt chuyến đi. Chằng buộc cho chắc, chèn hai bên. Đừng đặt nằm, đừng dốc ngược, đừng để nó tự xoay trong cốp.

Sai lầm 2 — Chở giữa trưa nắng

Thùng bịt cửa, nằm trong xe, giữa trưa — nhiệt tăng rất nhanh trong một hộp kín.

Và đàn không hạ nhiệt được theo cách bình thường của nó: không ra ngoài lấy nước được, không quạt qua cửa được.

Làm đúng: chở vào sáng sớm hoặc chiều muộn. Nếu đi ô tô thì để chỗ mát, đừng để trong cốp kín dưới nắng. Đi xe máy thì đừng bọc kín bằng bạt.

Sai lầm 3 — Nhận tổ giữa ban ngày

Đây là sai lầm ít ai biết, và nó xảy ra ở phía người bán.

Ong dú nhớ toạ độ chứ không nhớ cái thùng. Bốc tổ đi giữa ban ngày là bỏ lại toàn bộ lớp đang bay ngoài trời — mà đó là lớp ong già nhất, giàu kinh nghiệm nhất, đang nuôi cả đàn.

Chúng về, không thấy nhà, rồi kiệt sức.

Làm đúng: nhận tổ vào tối muộn, khi cả đàn đã về. Người bán bịt cửa, mình chở về ngay trong đêm hoặc sáng sớm hôm sau.

Nếu buộc phải lấy ban ngày thì chấp nhận mất một phần quân — và đừng trách đàn yếu trong những tuần đầu.

Bịt cửa thế nào

Phải bịt — không thì ong ra trong xe.

Nhưng bịt bằng vật thoáng khí: vải màn, lưới mịn, mảnh xốp có lỗ. Đừng bịt kín hoàn toàn bằng băng dính hay nút gỗ — trong một hộp kín, thiếu khí cộng với nóng là tổ hợp tệ nhất.

Và mở ra ngay khi tới nơi. Đây là việc dễ quên nhất, vì về tới nhà là mình bận đặt thùng, gọi người, cất đồ.

Về tới nhà — thứ tự làm

1. Đặt ngay lên giá đã chuẩn bị sẵn.

Đây là lý do phải chuẩn bị chỗ trước khi mua tổ. Về tới nơi mà còn loay hoay tìm chỗ thì thùng phải nằm chờ, và thường kết thúc ở chỗ tiện chứ không phải chỗ đúng — mà chỗ đặt là quyết định gần như một lần.

2. Mở cửa tổ.

3. Kiểm ba thứ: bốn bát nước có đầy không · mái có che được nắng chiều không · có gì chạm vào thùng hay giá không.

4. Rồi đi vào.

Không mở nắp xem «nó có sao không». Không xoay thùng cho đẹp. Không gõ.

Tuần đầu — tìm gì

Ong ra khỏi tổ sẽ lượn vòng trước cửa, mặt hướng về tổ, vòng rộng dần. Đó là lúc chúng ghi nhớ mốc ở chỗ mới — dấu hiệu tốt.

Và đừng thay đổi gì quanh thùng trong tuần này: đừng chặt cây cạnh đó, đừng dựng tấm tôn mới trước cửa, đừng đổi màu bức tường phía sau. Đó đều là mốc chúng đang ghi.

Đàn thưa trong vài tuần đầu là bình thường — nó vừa bị xáo trộn và đang học lại. Thứ đáng tìm là có con mang cục phấn về không.

Nếu phải chở đường dài

Nguyên tắc y hệt, nhưng gắt hơn: đúng chiều đứng · chằng buộc chắc · chở đêm hoặc sáng sớm · cửa bịt thoáng khí · dừng nghỉ ở chỗ mát.

Và cân nhắc: đường càng dài thì tổ càng nên là tổ đã tự lập hẳn — ra vào đều, có gác cửa, có phấn về. Tổ vừa tách vài tuần thì chịu đường dài rất kém.