
Mật ong dú hoàn toàn có thể bị oxy hóa, và đây là vấn đề mà người nuôi cần chú ý. Không giống mật ong mật Apis được thu bằng máy quay, mật ong dú chứa trong các bọng sáp riêng lẻ, nên khi chắt hoặc hút ra để lưu trữ, nó tiếp xúc với không khí và dễ bị oxy hóa theo thời gian.
Oxy hóa làm mật mất màu sắc, chuyển từ vàng nhạt sang nâu sẫm, mất hương vị tự nhiên và giảm hàm lượng chất chống oxy hóa. Người nuôi ở miền Bắc hay miền Trung thường gặp vấn đề này vì độ ẩm cao, nhiệt độ dao động, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình oxy hóa xảy ra nhanh hơn.
Đọc thêm trong loạt bài này
Tiếp xúc với oxy là nguyên nhân chính. Khi mật được chắt ra từ tổ, nó không còn được bảo vệ bởi lớp sáp phủ kín như trong tổ. Nếu để mật trong thùng chứa có nắp không kín hoặc để hở nắp lâu, oxy trong không khí sẽ tác dụng lên mật, đặc biệt ở những khu vực có gió mạnh.
Nhiệt độ cao cũng tăng tốc độ oxy hóa. Ở Việt Nam, mùa hè khi nhiệt độ vượt 30°C, mật bảo quản ngoài tủ lạnh sẽ oxy hóa nhanh hơn. Ngoài ra, ánh sáng trực tiếp cũng góp phần làm mất chất lượng, vì vậy cần để mật ở nơi tối và mát.
Dấu hiệu đầu tiên là thay đổi màu sắc. Mật ong dú tươi thường có màu vàng nhạt hoặc vàng óng ánh, nhưng khi oxy hóa, nó chuyển sang nâu đậm hoặc nâu sẫm. Mật cũng có thể trở nên đặc hơn, kết tinh từng từ, hoặc ngược lại, trở nên loãng và nước hơn.
Hương vị là dấu hiệu khác. Mật oxy hóa mất mùi thơm tự nhiên, thay vào đó có mùi hơi chua hoặc mùi lạ. Người nuôi cũng có thể nhận thấy vị không còn ngọt tự nhiên, có cảm giác chua hoặc đắng ở lưỡi. Nếu mật bị lên men kèm theo, sẽ xuất hiện bọt khí hoặc mùi chua rõ ràng.
Chọn thùng chứa kín là bước đầu tiên. Mình thường dùng thùng nhựa hoặc thủy tinh có nắp vặn chặt, tránh để mật trong thùng mở hoặc nắp không kín. Nếu dùng thủy tinh, cần chọn loại tối màu hoặc bọc giấy bạc để chặn ánh sáng.
Nhiệt độ lưu trữ nên ở khoảng 18–24°C, tránh nơi nắng trực tiếp hoặc gần bếp. Ở các tỉnh phía Bắc, có thể để mật ở góc tối trong nhà hoặc tủ lạnh. Với các vùng miền Trung và phía Nam, tủ lạnh là lựa chọn tốt nhất, giúp duy trì nhiệt độ ổn định và chậm quá trình oxy hóa.
Không nên để mật ở nơi có độ ẩm cao. Nếu tổ nằm gần ao, suối hoặc vùng có mưa nhiều, cần sấy mật nhẹ hoặc để trong thùng kín, nằm trên bệ cao để tránh ẩm. Mình cũng không bao giờ để mật trong thùng mở hoặc chỉ phủ vải, vì điều này cho phép oxy và ẩm xâm nhập liên tục.
| Yếu tố | Điều kiện tốt | Ảnh hưởng nếu sai |
|---|---|---|
| Nhiệt độ lưu trữ | 18–24°C | Trên 30°C: oxy hóa nhanh, mất màu sắc |
| Nắp thùng chứa | Vặn chặt, kín hoàn toàn | Nắp lỏng: oxy xâm nhập, mật thay đổi vị |
| Ánh sáng | Nơi tối hoặc thùng tối màu | Ánh sáng trực tiếp: mất màu, mất dinh dưỡng |
| Độ ẩm | 50–60% RH | Trên 70%: lên men, oxy hóa nhanh |
| Thời gian bảo quản | Dùng trong 6–12 tháng | Quá 12 tháng: chất lượng giảm đáng kể |
Mật oxy hóa vẫn an toàn ăn, không độc, nhưng chất lượng và giá trị dinh dưỡng đã giảm. Hàm lượng chất chống oxy hóa tự nhiên bị mất đi, nên lợi ích sức khỏe không còn như mật tươi. Nên dùng mật oxy hóa trong ăn uống bình thường hoặc nấu nướng thay vì uống trực tiếp để lấy dược tính.
Không thể khôi phục hoàn toàn, vì quá trình oxy hóa là hóa học và không thể đảo ngược. Tuy nhiên, nếu phát hiện sớm, có thể làm chậm quá trình bằng cách chuyển mật vào tủ lạnh ngay, dùng thùng kín, hoặc trộn với mật tươi khác để cải thiện hương vị.
Nếu bảo quản đúng cách—thùng kín, nhiệt độ 18–24°C, nơi tối—mật có thể giữ chất lượng tốt từ 6 đến 12 tháng. Sau 12 tháng, dù không hỏng, nhưng màu sắc, hương vị và dinh dưỡng đã giảm đáng kể. Ở Việt Nam, khuyến cáo nên dùng mật trong vòng 6 tháng để đảm bảo chất lượng tốt nhất.
Mật ong dú có hàm lượng nước cao hơn, khoảng 25–30%, trong khi mật ong mật chỉ khoảng 17–18%. Nước này tạo môi trường thuận lợi cho oxy hóa xảy ra nhanh hơn. Thêm vào đó, mật ong dú không được xử lý bằng nhiệt như mật ong mật, nên các enzyme tự nhiên vẫn hoạt động và tăng tốc độ oxy hóa.
Nhóm nuôi ong và biên tập của Trại Ong Dú OngDu.com — trại nuôi ong dú thật cách trung tâm TP.HCM khoảng 40km, mở tour cho khách tự tay mở thùng và thu mật. Bài viết dựa trên việc làm hằng ngày ở trại và những lỗi người mới hay g…
Xem trang tác giả →
Nhiều người nghe nói mật ong để vài chục năm không hỏng nên mua về cất kỹ, thỉnh thoảng lấy ra một thìa. Với mật ong dú, thói quen đó làm hỏng hàng —
Nhỏ vào nước, đốt bằng lửa, cho vào tủ đá, nhỏ lên giấy — người ta truyền tay nhau cả chục mẹo thử mật thật giả. Với mật ong dú, phần lớn những mẹo đó
Hai hũ mật cùng một trại, cùng một đàn, lấy cách nhau ba tháng có thể khác màu hẳn. Người mua thấy vậy hay nghi ngờ. Bài này nói rõ màu phụ thuộc cái
Người mua lần đầu nếm thấy chua thường nghĩ mình mua phải hàng hỏng. Nhưng chua là đặc điểm vốn có của mật ong dú. Vấn đề là có hai kiểu chua rất khác
Người mua lần đầu nghe giá đều giật mình và hỏi có phải đang bị hét không. Câu trả lời nằm ở ba con số của nghề nuôi, và hiểu ba con số đó thì cũng bi
Chợ mạng, cửa hàng đặc sản, người quen giới thiệu, hay mua thẳng tại trại — bốn kênh này khác nhau không chỉ ở giá. Cái khác quan trọng hơn là mình tr
Trang kiến thức về nuôi ong dú (stingless bee) tại Việt Nam.