Dùng que gạt tách tổ ong dú

Thao tác tách phần tổ bằng que gạt. Làm chậm và dứt khoát để giảm tổn thất bọc mật.

Video quay tại trang trại ong dú Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh). Xem thêm các video khác trong chuyên mục Video tại trại.

Tách đàn — cách nhân đàn bền vững

Tách là chia một đàn mạnh thành hai: đàn mẹ ở lại thùng cũ, một phần khối trứng cùng ong và dự trữ sang thùng mới để thành đàn con. Đây là cách nhân đàn không phải lấy tổ từ rừng, và là kỹ năng mà người nuôi ong dú nào muốn mở rộng cũng phải học. Que gạt — một thanh mỏng, cứng, có lưỡi dẹt — là dụng cụ chính để tách các phần tổ ra khỏi nhau mà ít làm vỡ ô.

Trước khi tách

• Đàn mẹ phải thật mạnh: khối trứng lớn, ong đông, dự trữ dồi dào.
• Có nguồn chúa: với nhiều loài ong dú, đàn con cần có ô chúa hoặc chúa tơ trong phần khối trứng được chia sang.
• Đúng mùa: mùa hoa, thời tiết ổn định, không phải đầu mùa khô hay mưa dầm.
• Thùng mới sạch, đã phơi hết mùi, đúng cỡ, đặt sẵn bên cạnh.
• Dụng cụ: que gạt, dao mỏng, khăn ẩm, băng keo, lưới bịt cửa.

Các bước tách

1. Mở thùng mẹ vào giờ ong đi kiếm ăn nhiều. Nhìn tổng thể, xác định phần khối trứng sẽ chia — thường là phần có ô trứng sắp nở và có ô chúa.
2. Dùng que gạt cắt các sợi keo nối phần đó với phần còn lại và với vách thùng. Làm chậm, từng chút.
3. Nâng phần khối trứng, giữ đúng chiều, đặt vào giữa thùng mới.
4. Chuyển kèm vài bọc mật và bọc phấn còn nguyên, đặt cạnh khối trứng — đàn con cần ăn trong lúc chưa có ong đi kiếm ăn.
5. Để một lượng ong non bám theo sang thùng mới.
6. Đậy nắp cả hai thùng, lau sạch mật rơi.

Đặt hai thùng ở đâu

Thường đàn mẹ giữ nguyên vị trí cũ — ong đi kiếm ăn về sẽ vào đó. Thùng con đặt ở chỗ khác. Có người chọn cách ngược lại: đặt thùng con vào chỗ cũ để nhận ong đi kiếm ăn, còn thùng mẹ dời đi. Cách nào cũng được, miễn hiểu rằng ong già sẽ về đúng vị trí cũ, và thùng nào đứng ở đó sẽ nhận được lực lượng đó.

Những tuần đầu sau tách

Đàn con rất yếu: ít ong, chưa có chúa đẻ ngay. Thu hẹp cửa tổ, chống kiến kỹ gấp đôi, che mưa nắng cẩn thận, không mở thùng trong vài tuần. Dấu hiệu đàn con sống được: có ong ra vào, có ong gác cửa, sau một thời gian thấy ong mang phấn về.

Đàn mẹ cũng yếu đi một thời gian. Không thu mật, không tách tiếp cho tới khi hồi lại.

Ghi lại ngày tách, đàn mẹ nào, tình trạng mỗi thùng. Sổ ghi này cho biết tỉ lệ tách thành công của mình và đàn mẹ nào cho con khoẻ nhất — để lần sau tách từ những đàn đó.

Câu hỏi thường gặp

Hình ảnh và video trong bài do Trại ong dú Ong Quý thực hiện tại vùng nuôi Trảng Bàng, Tây Ninh.