Dùng que thăm tổ ong dú

Thăm tổ để ước lượng lượng mật trước khi quyết định thu hay để lại.

Video quay tại trang trại ong dú Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh). Xem thêm các video khác trong chuyên mục Video tại trại.

Biết đàn mà không phải mở thùng

Mỗi lần mở hẳn thùng ong dú là một lần xé keo, phơi khối trứng, làm đàn mất nhịp. Vì vậy người nuôi lâu năm tích luỹ nhiều cách «hỏi thăm» đàn từ bên ngoài. Không cách nào thay được hoàn toàn việc nhìn tận mắt, nhưng kết hợp chúng lại thì số lần phải mở thùng giảm đi rất nhiều.

Que thăm

Một que mỏng, nhẵn, sạch luồn nhẹ qua một khe hoặc lỗ thăm có sẵn trên thùng. Rút ra xem: que dính mật là có bọc mật ở khu đó; que dính keo mềm, mới là đàn đang hoạt động sửa tổ; que khô, sạch có thể là khoang trống. Que thăm hữu ích nhất ở thùng có lỗ thăm làm sẵn ở vị trí bọc mật — luồn vào đúng chỗ đó, không chạm khối trứng.

Giới hạn: chỉ cho biết một điểm, không cho biết tổng thể; luồn sai chỗ có thể chọc vỡ bọc.

Nhấc thử

Nhấc nhẹ một đầu thùng lên vài phân rồi đặt xuống. Sau vài lần, tay người nuôi sẽ quen cảm giác thùng nhẹ, thùng nặng. Thùng nặng tay hơn tháng trước thường là đàn đang tích mật.

Giới hạn: chỉ là cảm giác; phải nhấc thật nhẹ để không rung đàn.

Cân thùng định kỳ

Cách chính xác hơn: cân cả thùng bằng cân treo hoặc cân bàn vài tuần một lần, cùng một giờ, ghi vào sổ. Trọng lượng gỗ không đổi, nên thay đổi là do mật, phấn, keo và ong. Đường trọng lượng đi lên đều là đàn đang tích luỹ; đi xuống liên tục trong mùa có hoa là đáng lo; đi xuống trong mùa khan hoa là bình thường.

Giới hạn: phải nhấc cả thùng nên chỉ làm được với thùng nhỏ, giá phù hợp; ẩm ướt sau mưa làm gỗ nặng thêm.

Nghe tiếng đàn

Áp tai gần vách thùng vào lúc yên tĩnh. Đàn bình thường phát ra tiếng rì rì đều. Tiếng ồn bất thường, to và gấp, có thể là đàn đang bị quấy — kiến, ong lạ. Hoàn toàn im lặng vào giờ ong lẽ ra phải hoạt động là dấu hiệu đáng xem.

Nhìn rác dưới cửa tổ

Dưới cửa tổ thường có ít mảnh keo, xác ong mà đàn dọn ra. Một ít là bình thường — đàn đang dọn dẹp. Xác ong nhiều đột ngột có thể là dấu hiệu bị thuốc, bị cướp. Thấy ấu trùng hay nhộng bị kéo ra ngoài nhiều là dấu hiệu bất thường trong tổ.

Khi nào vẫn phải mở

Khi các dấu hiệu bên ngoài cho thấy có chuyện nhưng không rõ là gì; trước khi tách đàn; trước khi thu mật. Lúc đó mở có mục đích, nhanh và gọn.

Câu hỏi thường gặp

Hình ảnh và video trong bài do Trại ong dú Ong Quý thực hiện tại vùng nuôi Trảng Bàng, Tây Ninh.